{"id":5040,"date":"2020-03-14T13:06:31","date_gmt":"2020-03-14T10:06:31","guid":{"rendered":"http:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=5040"},"modified":"2020-03-14T13:06:31","modified_gmt":"2020-03-14T10:06:31","slug":"koronavirus-nereden-geldi-ve-bizi-nereye-surukleyecek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=5040","title":{"rendered":"Koronavir\u00fcs Nereden Geldi ve Bizi Nereye S\u00fcr\u00fckleyecek?"},"content":{"rendered":"

(Polen Ekoloji)<\/a>\u00a0–\u00a0Big Farms Make Big Flu<\/strong>\u2019nun yazar\u0131 Rob Wallace r\u00f6portaj\u0131<\/strong><\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

2013\u2019te profesyonel epidemiyolog ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli tar\u0131m uzman\u0131 Rob Wallace biraz da yenilgi ifadesiyle, \u201c\u015eans eseri ortaya \u00e7\u0131kanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir grip salg\u0131n\u0131yla yeniden u\u011fra\u015fmam i\u00e7in uzun bir zaman ge\u00e7ece\u011fini umuyorum\u201d diye yaz\u0131yordu. Durumun ciddi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fi veya yak\u0131nda k\u00f6t\u00fc bir \u015fey olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in de\u011fildi bu yazd\u0131\u011f\u0131. Aksine, apa\u00e7\u0131k bir \u015fey olaca\u011f\u0131n\u0131n kesinli\u011fi nedeniyle t\u00fckenmi\u015fti sadece. \u201cAnla\u015f\u0131l\u0131r bir i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel reaksiyon olsa da s\u00fcrecin bu noktas\u0131nda endi\u015felenmek durumu biraz karmakar\u0131\u015f\u0131k h\u00e2le getirir. K\u00f6keni ne olursa olsun canavar, kelimenin tam anlam\u0131yla, \u00e7oktan kay\u0131\u015f\u0131ndan kurtuldu.\u201d<\/p>\n

Bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fanlar uzun zamand\u0131r bunun bir \u201cya gelirse\u201d meselesi de\u011fil, b\u00fcy\u00fck bir vir\u00fcs salg\u0131n\u0131n bizi \u201cne zaman\u201d vuraca\u011f\u0131 sorusu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Domuz gribinden SARS\u2019a, her be\u015f y\u0131lda bir hop oturup hop kalk\u0131yoruz ve sorup duruyoruz: b\u00fcy\u00fck salg\u0131n geldi mi?<\/p>\n

Her a\u00e7\u0131dan Covid-19 \u00e7oktan b\u00fcy\u00fck bir salg\u0131n haline geldi. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan 11 Mart\u2019ta pandemi seviyesine y\u00fckseltilirken en az 127 bin ki\u015fiye bula\u015fm\u0131\u015f (ancak say\u0131 muhtemelen \u00e7ok, \u00e7ok daha fazla), neredeyse 5 binini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f ve Antarktika hari\u00e7 t\u00fcm k\u0131talarda mevcut durumdayd\u0131. Kay\u0131\u015f\u0131ndan kurtulan canavar kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

\u00c7in\u2019in Wuhan kentinde yeni bir vir\u00fcs\u00fcn raporu ge\u00e7ildi\u011fi 2020\u2019den beri Rob Wallace tam bir teyakkuzda. Meselenin tekrar tart\u0131\u015fmaya girmesinin uzun zaman alaca\u011f\u0131na dair \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a tutmad\u0131. O zamandan bu yana arkada\u015f ve tan\u0131d\u0131klar\u0131, tavsiye, \u00f6neri, yaz\u0131 ve r\u00f6portaj i\u00e7in ona geliyorlar. Konuyla ilgili payla\u015f\u0131mlar geni\u015f \u00e7apta yay\u0131ld\u0131. Bu noktada, on y\u0131llard\u0131r bu konuyu yak\u0131ndan inceleyen ilerici, aktivist bir akademisyen, Big Farms Make Big Flu<\/em>\u2019nun yazar\u0131 (Monthly Review Press, 2016<\/em>) d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka kimi dinleyebiliriz ki?<\/p>\n

Alman sosyalist dergisi Marx21<\/em> i\u00e7in Yaak Pabst\u2019\u0131n Rob Wallace ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bu \u00e7ok \u00f6nemli bir r\u00f6portaj\u0131 dergiden de izin alarak yeniden yay\u0131nl\u0131yoruz.<\/p>\n

R\u00f6portajda Wallace, her zamanki zek\u00e2s\u0131 ve geni\u015f bilgisi ile Covid-19\u2019un yaratt\u0131\u011f\u0131 tehlikeleri, krizde tar\u0131msal ticaretin rol\u00fc, krizin k\u00f6k\u00fcne inmek i\u00e7in insanl\u0131\u011f\u0131n ekosistemlerle kurdu\u011fu bozuk ili\u015fkiyi d\u00fczeltmenin \u00f6nemi ve insanlar\u0131n h\u00fck\u00fcmetlerinden ne t\u00fcr taleplerde bulunabilece\u011fi ve bulunmas\u0131 gerekti\u011fi \u00fczerine konu\u015fuyor.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Yeni koronavir\u00fcs ne kadar tehlikeli?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu oldu\u011funuz yereldeki Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n zaman \u00e7izelgesinde nerede oldu\u011funuza ba\u011fl\u0131: erken, zirve noktas\u0131nda ya da ge\u00e7 evrede mi? B\u00f6lgenizdeki halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 kurumlar\u0131n\u0131n yan\u0131t\u0131 ne kadar yeterli? Demografik \u00f6zellikleriniz neler? Ka\u00e7 ya\u015f\u0131ndas\u0131n\u0131z? Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan risk alt\u0131nda m\u0131s\u0131n\u0131z? Sa\u011fl\u0131k ge\u00e7mi\u015finiz nas\u0131l? Daha az \u00f6nemli bir olas\u0131l\u0131\u011fa de\u011finmek gerekirse ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkinizi belirleyen genetik \u00f6zellikleriniz vir\u00fcse kar\u015f\u0131 savunmada uyumlu mu de\u011fil mi?<\/p>\n

Yani vir\u00fcsle ilgili t\u00fcm bu yaygara sadece korku taktikleri mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

Hay\u0131r, kesinlikle hay\u0131r. Kitlesel d\u00fczeyde, Covid-19, Wuhan\u2019daki salg\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda %2-4 vaka \u00f6l\u00fcm oran\u0131 ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Wuhan d\u0131\u015f\u0131nda, vaka \u00f6l\u00fcm oran\u0131 %1 ve daha az\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, ancak ayn\u0131 zamanda \u0130talya ve ABD dahil, farkl\u0131 yerlerde bu oran y\u00fckseliyor. \u00d6rne\u011fin, SARS\u2019\u0131n %10, 1918 \u0130spanya gribinin %5-20, ku\u015f gribi H5N1\u2019in % 60 veya baz\u0131 noktalarda Ebola\u2019n\u0131n %90 vaka \u00f6l\u00fcm oran\u0131na sahip oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu d\u00fczey \u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir de\u011fil. Ama mevsimsel gribin %0,1 oran\u0131n\u0131 ise kesinlikle a\u015f\u0131yor. Ancak tehlike sadece \u00f6l\u00fcm oran\u0131yla ilgili de\u011fil. Penetrans veya topluluk enfeksiyon h\u0131z\u0131 olarak bilinen k\u00fcresel n\u00fcfusun ne kadar\u0131n\u0131n salg\u0131ndan etkilendi\u011fiyle de bo\u011fu\u015fmak durumnday\u0131z.<\/p>\n

Daha spesifik ifade misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

K\u00fcresel seyahat a\u011f\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 rekor d\u00fczeyde. Koronavir\u00fcsler i\u00e7in a\u015f\u0131lar veya spesifik antiviraller olmadan veya bu noktada vir\u00fcse kar\u015f\u0131 herhangi bir s\u00fcr\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 olmadan, sadece %1\u2019lik bir \u00f6l\u00fcm oran\u0131 bas\u0131nc\u0131 bile ciddi bir tehlike olu\u015fturabilir. \u0130ki haftaya kadar kulu\u00e7ka s\u00fcresi ve insanlar\u0131n enfekte oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131ndan yani hastal\u0131k te\u015fhisinden \u00f6nce de bula\u015fmalar\u0131n oldu\u011funun kan\u0131tlar\u0131n\u0131n artmas\u0131yla \u00e7ok az yer enfeksiyondan azade kalacakt\u0131r. Diyelim ki, Covid-19, 4 milyar insan\u0131 enfekte ederek %1 \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lan\u0131rsa, bu 40 milyon \u00f6l\u00fc anlam\u0131na gelir. B\u00fcy\u00fck bir say\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir oran\u0131 h\u00e2l\u00e2 b\u00fcy\u00fck bir say\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bunlar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte viral bir patojenden ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse korkutucu say\u0131lar\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Kesinlikle. Ve daha salg\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nday\u0131z. Bir\u00e7ok yeni enfeksiyonun salg\u0131nlar\u0131n seyri boyunca de\u011fi\u015fti\u011fini anlamak \u00f6nemli. Bula\u015fma g\u00fcc\u00fc, \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc veya her ikisi de zay\u0131flayabilir. \u00d6te yandan, di\u011fer salg\u0131n dalgalar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fckselebilir. 1918 bahar\u0131ndaki grip pandemisinin ilk dalgas\u0131 nispeten hafif bir enfeksiyondu. 1919\u2019a kadar milyonlar\u0131 \u00f6ld\u00fcren o k\u0131\u015f geli\u015fen ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalgalard\u0131.<\/p>\n

Ancak pandemik \u015f\u00fcphecileri, koronavir\u00fcs\u00fcn tipik mevsimsel gripten \u00e7ok daha az hastaya bula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia ediyorlar. Bunun hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu salg\u0131n\u0131n patlamayan bir fi\u015fek, bir fiyasko oldu\u011fu kan\u0131tlan\u0131rsa bunu ilk kutlayan ben olurum. Ancak Covid-19\u2019u, di\u011fer \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastal\u0131klara, \u00f6zellikle de gribe at\u0131fta bulunarak muhtemel bir tehlikeden saymama \u00e7abalar\u0131, koronavir\u00fcs hakk\u0131ndaki endi\u015feyi dindirmek i\u00e7in k\u00f6t\u00fc bir \u015fekilde kullan\u0131lan retorik bir cihazd\u0131r.<\/p>\n

Peki mevsimsel grip ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak yanl\u0131\u015f m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Epidemik e\u011frilerinin farkl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki iki patojeni kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak \u00e7ok mant\u0131kl\u0131 de\u011fildir. Evet, mevsimsel grip d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda milyonlarca insana bula\u015farak DS\u00d6 tahminlerine g\u00f6re y\u0131lda 650 bin ki\u015fiye kadar insan\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor. Ancak Covid-19 epidemiyolojik yolculu\u011funa yeni ba\u015fl\u0131yor. Gripten farkl\u0131 olarak, enfeksiyonu yava\u015flatmak ve n\u00fcfusun en savunmas\u0131z kesimlerini korumak i\u00e7in ne a\u015f\u0131m\u0131z ne de s\u00fcr\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131z var.<\/p>\n

Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yan\u0131lt\u0131c\u0131 olsa bile, her iki hastal\u0131k da vir\u00fcslerden, hatta belirli bir grup olan RNA vir\u00fcslerinden kaynaklan\u0131yor. Her ikisi de hastal\u0131\u011fa neden olabiliyor. Her ikisi de a\u011f\u0131z ve bo\u011faz b\u00f6lgesini ve bazen de akci\u011ferleri etkiliyor. Her ikisi de olduk\u00e7a bula\u015f\u0131c\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n

Bunlar, iki patojenin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda kritik par\u00e7ay\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131ran y\u00fczeysel benzerlikler. Gribin dinamikleri hakk\u0131nda \u00e7ok \u015fey biliyoruz. Covid-19\u2019lar hakk\u0131nda ise \u00e7ok az \u015fey biliyoruz. Hatta bilinmeyenlerle dolular. Ger\u00e7ekten de Covid-19 hakk\u0131nda salg\u0131n tamamen bitene kadar bile bilinemeyecek \u00e7ok \u015fey var. Ayn\u0131 zamanda, bunun Covid-19\u2019a kar\u015f\u0131<\/em> grip meselesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak gerek. Mesele Covid-19 ve<\/em> grip. Pandemiye d\u00f6n\u00fc\u015febilecek ve n\u00fcfusa \u00e7oklu sald\u0131r\u0131lar y\u00f6neltebilecek kapasitede birden \u00e7ok enfeksiyonun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 en \u00f6ncelikli ve merkezde duran endi\u015fe olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Y\u0131llard\u0131r salg\u0131nlar\u0131 ve nedenlerini ara\u015ft\u0131r\u0131yorsunuz. Big Farms Make Big Flu adl\u0131 kitab\u0131n\u0131zda end\u00fcstriyel tar\u0131m uygulamalar\u0131, organik tar\u0131m ve viral epidemiyoloji aras\u0131nda bu ba\u011flant\u0131lar\u0131 kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz. \u00d6ng\u00f6r\u00fcleriniz neler?<\/em><\/strong><\/p>\n

Her yeni salg\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ger\u00e7ek tehlike, her bir yeni Covid-19 tarz\u0131 olay\u0131n tekil bir durum olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavramadaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, daha uygun bir ifadeyle amaca uygun bir reddedi\u015f h\u00e2li. Vir\u00fcslerin artmas\u0131 g\u0131da \u00fcretimi ve \u00e7ok uluslu \u015firketlerin k\u00e2rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Vir\u00fcslerin neden daha tehlikeli h\u00e2le geldi\u011fini anlamak isteyen her kim olursa end\u00fcstriyel tar\u0131m modelini ve daha \u00f6zel olarak da hayvanc\u0131l\u0131ktaki \u00fcretimi ara\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131r. \u015eu anda, \u00e7ok az say\u0131da h\u00fck\u00fcmet ve bilim insan\u0131 bu t\u00fcr bir ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in haz\u0131r. Oysa tam aksi olmal\u0131.<\/p>\n

Yeni salg\u0131nlar ortaya sa\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, h\u00fck\u00fcmetler, medya ve hatta t\u0131bbi kurulu\u015flar\u0131n \u00e7o\u011fu, her bir acil duruma o kadar odaklan\u0131rlar ki, birden \u00e7ok marjinalle\u015fmi\u015f patojeni birbiri ard\u0131na ani k\u00fcresel \u015f\u00f6hret h\u00e2line getiren yap\u0131sal nedenleri g\u00f6z ard\u0131 ederler.<\/p>\n

Su\u00e7lu kim?<\/em><\/strong><\/p>\n

End\u00fcstriyel tar\u0131m dedim ama tabi daha geni\u015f bir kapsam\u0131 var. Sermaye, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda birincil orman ve k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclk sahiplerinin elindeki tar\u0131m arazilerinde toprak gasp\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekiyor. Bu yat\u0131r\u0131mlar hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7an ormans\u0131zla\u015fman\u0131n ve kalk\u0131nman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc oluyor. Bu devasa toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131n sahip oldu\u011fu i\u015flevsel \u00e7e\u015fitlilik ve karma\u015f\u0131kl\u0131k, daha \u00f6nce burada kapal\u0131 kalm\u0131\u015f patojenlerin yereldeki besi hayvanlar\u0131na ve insan topluluklar\u0131na s\u0131\u00e7ramas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racak hatt\u0131 \u00e7izer. K\u0131sacas\u0131, Londra, New York ve Hong Kong gibi yerler, sermaye merkezleri bizim hastal\u0131klar i\u00e7in birincil s\u0131cak noktalar\u0131m\u0131z olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.<\/p>\n

Hangi hastal\u0131klar i\u00e7in durum b\u00f6yle?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu noktada sermayenin s\u00fcrece dahil olmad\u0131\u011f\u0131 patojen yok. En uzakta olanlar bile uzaktan da olsa etkilenir. Ebola, Zika, koronavir\u00fcsler, yine sar\u0131 humma, \u00e7e\u015fitli ku\u015f gripleri ve yaban domuzlar\u0131ndaki Afrika domuz ate\u015fi, en uzak hinterlantlardan kent \u00e7eperindeki alanlara, b\u00f6lgesel ba\u015fkentlere ve nihayetinde k\u00fcresel seyahat a\u011f\u0131na yolunu bulmu\u015f pek \u00e7ok patojenden baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Kongo\u2019daki meyve yarasalar\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p Miami\u2019de g\u00fcne\u015flenenleri birka\u00e7 hafta i\u00e7inde \u00f6ld\u00fcrmeye kadar.<\/p>\n

Bu s\u00fcre\u00e7te \u00e7okuluslu \u015firketlerin rol\u00fc nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya gezegeni bu noktada hem kullan\u0131lan biyok\u00fctle hem de kullan\u0131lan toprak a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bir \u00c7iftlik gezegenidir. End\u00fcstriyel tar\u0131m ya da tar\u0131m end\u00fcstrisi, g\u0131da pazar\u0131n\u0131 k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 hedefliyor. Neoliberal projenin neredeyse tamam\u0131, daha geli\u015fmi\u015f sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelerindeki \u015firketlerin daha zay\u0131f \u00fclkelerin topraklar\u0131n\u0131 ve kaynaklar\u0131n\u0131 \u00e7alma \u00e7abalar\u0131n\u0131 destekleme etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmi\u015ftir. Sonu\u00e7 olarak, daha \u00f6nce uzun bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde evrilmi\u015f orman ekolojileri taraf\u0131ndan kontrol alt\u0131nda tutulan bu yeni patojenlerin bir\u00e7o\u011fu serbest\u00e7e yay\u0131lmakta ve t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 tehdit etmektedir.<\/p>\n

Tar\u0131m end\u00fcstrisinin \u00fcretim y\u00f6ntemlerinin bunun \u00fczerindeki etkileri nelerdir?<\/em><\/strong><\/p>\n

Daha do\u011fal ekolojilerin yerini alan sermaye \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki tar\u0131m, patojenlerin en \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc ve bula\u015f\u0131c\u0131 fenotiplerine evrimle\u015febilece\u011fi en uygun ara\u00e7lar\u0131 sunar. \u00d6l\u00fcmc\u00fcl hastal\u0131klar\u0131n \u00fcremesi i\u00e7in bundan daha iyi bir sistem tasarlayamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n

Bu ne anlama geliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evcil hayvanlar\u0131 genetik monok\u00fclt\u00fcrle yeti\u015ftirmek, bula\u015fmay\u0131 yava\u015flatmak i\u00e7in mevcut her t\u00fcrl\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k koruyucu engeli ortadan kald\u0131r\u0131r. Daha b\u00fcy\u00fck n\u00fcfuslar ve n\u00fcfus yo\u011funluklar\u0131 daha y\u00fcksek bula\u015fma oranlar\u0131na olanak sunar. Bu t\u00fcr kalabal\u0131k ko\u015fullar ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin tepkisini bask\u0131lar. Herhangi bir end\u00fcstriyel \u00fcretimin bir par\u00e7as\u0131 olan y\u00fcksek verim ve i\u015f hacmi, enfeksiyonun \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn evrimini h\u0131zland\u0131racak s\u00fcrekli yenilenen bir risk kayna\u011f\u0131 sa\u011flar. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, end\u00fcstriyel tar\u0131m k\u00e2ra o kadar odakl\u0131d\u0131r ki bir milyar insan\u0131 \u00f6ld\u00fcrebilecek bir vir\u00fcs\u00fc se\u00e7ip ay\u0131rmaya kabul edilebilir bir risk g\u00f6z\u00fcyle bakar.<\/p>\n

Ne!?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu \u015firketler, epidemiyolojik olarak tehlikeli operasyonlar\u0131n\u0131n maliyetlerini di\u011fer herkes \u00fczerinden d\u0131\u015fsalla\u015ft\u0131rabilir. Hayvanlar\u0131n kendilerinden t\u00fcketicilere, \u00e7iftlik i\u015f\u00e7ilerine, yerel ekosistemlere ve farkl\u0131 yetki d\u00fczeylerindeki y\u00f6netimlere kadar. Hasar o kadar geni\u015ftir ki, bu maliyetleri \u015firket bilan\u00e7osuna geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fcp i\u015fleyecek olsak, bildi\u011fimiz anlamda end\u00fcstriyel tar\u0131m sonsuza kadar sona erer. Hi\u00e7bir \u015firket, verdi\u011fi zarar\u0131n maliyetini kar\u015f\u0131layamaz.<\/p>\n

Medyan\u0131n \u00e7o\u011funda, koronavir\u00fcs\u00fcn ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131n\u0131n Wuhan\u2019daki \u201cegzotik g\u0131da pazar\u0131\u201d oldu\u011fu iddia ediliyor. Bu a\u00e7\u0131klama do\u011fru mu?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet ve hay\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f lehine mek\u00e2nsal ipu\u00e7lar\u0131 var. Temas takibi sonucu, enfeksiyonlar vah\u015fi hayvanlar\u0131n sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Wuhan\u2019daki Hunan Toptan Deniz \u00dcr\u00fcnleri Pazar\u0131\u2019na ba\u011fland\u0131. \u00c7evresel \u00f6rnekleme, vah\u015fi hayvanlar\u0131n tutuldu\u011fu pazar\u0131n bat\u0131 ucunu i\u015faret ediyor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n

Fakat geriye do\u011fru ne kadar ve ne kapsamda bir ara\u015ft\u0131rma yapmal\u0131y\u0131z? Acil durum tam olarak ne zaman ba\u015flad\u0131? Deniz \u00fcr\u00fcnleri pazar\u0131na odaklanmak, hinterland\u0131ndaki vah\u015fi tar\u0131m\u0131n k\u00f6kenlerini ve artan piyasala\u015fmay\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131yor. K\u00fcresel olarak ve \u00c7in\u2019de yabani g\u0131da, ekonomik bir sekt\u00f6r olarak giderek daha formel bir h\u00e2le geliyor. Ancak bunun end\u00fcstriyel tar\u0131mla ili\u015fkisi, sadece ayn\u0131 para \u00e7antas\u0131n\u0131 payla\u015fman\u0131n \u00f6tesine uzan\u0131yor. Domuz, k\u00fcmes hayvanlar\u0131 ve benzerlerinin end\u00fcstriyel \u00fcretimi birincil orman alanlar\u0131na do\u011fru geni\u015fledik\u00e7e vah\u015fi g\u0131da i\u015fletmecileri \u00fczerinde kaynak pop\u00fclasyonlar\u0131 i\u00e7in orman\u0131n i\u00e7lerine do\u011fru daha fazla taramalar\u0131na y\u00f6nelik Covid-19 dahil olmak \u00fczere yeni patojenlerle kar\u015f\u0131la\u015fma ve patojenlerin yay\u0131lmas\u0131n\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7acak \u015fekilde bir bas\u0131n\u00e7 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

Covid-19, \u00c7in\u2019de h\u00fck\u00fcmetin \u00f6rtbas etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ilk vir\u00fcs de\u011fil.<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet, ancak \u00c7in bu konuda istisna de\u011fil. ABD ve Avrupa, yak\u0131n zamanda H5N2 ve H5Nx gibi yeni grip t\u00fcrlerinde s\u0131f\u0131r noktas\u0131 i\u015flevi g\u00f6rd\u00fcler. Bunlar\u0131n \u00e7ok uluslu \u015firketleri ve neokolonyal yerel temsilcileri Bat\u0131 Afrika\u2019da Ebola\u2019n\u0131n ve Brezilya\u2019daki Zika\u2019n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oldular. ABD halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlileri, H1N1 (2009) ve H5N2 salg\u0131nlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda tar\u0131m end\u00fcstrisinin arkas\u0131n\u0131 toplad\u0131lar.<\/p>\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc \u015fu an bir pandemi ilan etti. Bu ad\u0131m do\u011fru mu?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet. Bu t\u00fcr bir patojenin tehlikesi, sa\u011fl\u0131k yetkililerinin istatistiksel risk da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u00fczerinde bir kontrole sahip olmamalar\u0131d\u0131r. Patojenin nas\u0131l tepki verebilece\u011fi hakk\u0131nda hi\u00e7bir fikrimiz yok. Bir pazar yerindeki salg\u0131ndan birka\u00e7 hafta i\u00e7inde d\u00fcnyaya yay\u0131lan bir enfeksiyona ge\u00e7tik. Patojen yok olup gidebilirdi. Bu harika olurdu. Ama ne olur bilmiyoruz. Daha iyi bir haz\u0131rl\u0131k, patojenin ka\u00e7\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 azaltma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi hale getirecektir.<\/p>\n

DS\u00d6\u2019n\u00fcn il\u00e2n\u0131 ayn\u0131 zamanda benim pandemik tiyatro dedi\u011fim \u015feyin bir par\u00e7as\u0131. Daha \u00f6nceleri uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctler bu t\u00fcr durumlarda eylemsizlik kar\u015f\u0131s\u0131nda yok olup gittiler. Milletler Cemiyeti akla geliyor. BM \u00f6rg\u00fctleri, ilgi d\u00fczeyi, g\u00fcc\u00fc ve finansman\u0131 konusunda s\u00fcrekli endi\u015felerini dile getirmekte. Ancak giri\u015filecek bir eylemsellik, d\u00fcnyan\u0131n Covid-19\u2019un iletim zincirlerini k\u0131rmas\u0131 i\u00e7in gereken ger\u00e7ek haz\u0131rl\u0131k ve \u00f6nleme konusunda da birle\u015febilir.<\/p>\n

Sa\u011fl\u0131k sisteminin neoliberal yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131, hastanelerde \u00f6rne\u011fin, hem ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 hem de hastalar\u0131n genel bak\u0131m\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015ftirdi. Daha iyi finanse edilen bir sa\u011fl\u0131k sistemi vir\u00fcsle sava\u015fmada nas\u0131l bir fark yaratabilir?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00c7in\u2019den grip benzeri belirtilerle d\u00f6nd\u00fckten sonra ailesi ve \u00e7evresi a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fru olan\u0131 yapan ve yerel bir hastaneden Covid-19 i\u00e7in test edilmeyi isteyen Miami t\u0131bbi cihaz \u015firketi \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n korkun\u00e7 ama etkileyici hikayesi var. Minimal Obamacare se\u00e7ene\u011finin testleri kapsamayaca\u011f\u0131 konusunda endi\u015feliydi. Ve hakl\u0131yd\u0131. Bir anda 3270 dolarl\u0131k bir zokay\u0131 yuttu.<\/p>\n

Pandemik bir salg\u0131n s\u0131ras\u0131nda, enfeksiyon testi ve testin pozitif \u00e7\u0131kmas\u0131 durumundaki tedavi ile ilgili t\u00fcm ola\u011fan\u00fcst\u00fc t\u0131bbi faturalar\u0131n federal h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan \u00f6denmesini \u015fart ko\u015fan bir acil durum yasas\u0131n\u0131n ge\u00e7irilmesi bir Amerikal\u0131n\u0131n talep edece\u011fi \u015feylerden biri olabilir. En nihayetinde tedaviyi kar\u015f\u0131layamayan insanlar\u0131n ka\u00e7\u0131nmak ve ba\u015fkalar\u0131na bula\u015ft\u0131rmak yerine yard\u0131m aramas\u0131n\u0131 te\u015fvik etmek istiyoruz. Bunun bariz \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, toplumsal \u00e7apta acil durumlarla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in yeterli kadroya sahip ve donan\u0131ml\u0131 bir ulusal sa\u011fl\u0131k hizmetidir; b\u00f6ylece topluluklar\u0131n i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131n\u0131 cayd\u0131rmak gibi sa\u00e7ma bir sorun asla ortaya \u00e7\u0131kmaz.<\/p>\n

Vir\u00fcs bir \u00fclkede bulunur bulunmaz, her yerde h\u00fck\u00fcmetler, \u015fehir ve b\u00f6lgelerin t\u00fcm\u00fcnde zorunlu karantina gibi otoriter ve cezaland\u0131r\u0131c\u0131 tedbirlerle duruma tepki verdiler. B\u00f6yle sert \u00f6nlemler hakl\u0131 m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bir salg\u0131n\u0131 salg\u0131n sonras\u0131n\u0131n otokratik denetiminin en son beta testini yapmak i\u00e7in kullanmak, felaket kapitalizminin \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00f6nemli epidemiyolojik de\u011fi\u015fkenler olan g\u00fcven ve \u015fefkat konusunda tedbiri elden b\u0131rakmamak gerek. Her ikisi de olmadan, yetkili merciler n\u00fcfusun deste\u011fini kaybeder.<\/p>\n

Bir dayan\u0131\u015fma ve ortak sayg\u0131 duygusu, bu t\u00fcr tehditler kar\u015f\u0131s\u0131nda birlikte hayatta kalmam\u0131z i\u00e7in gereken i\u015f birli\u011fini sa\u011flaman\u0131n kritik bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. E\u011fitilmi\u015f mahalle birlikleri taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclecek, d\u0131\u015far\u0131dan d\u00fczg\u00fcn bir destek sa\u011flanmas\u0131 ama\u00e7l\u0131 giri\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015f denetimi olan mahallenin kendine uygulad\u0131\u011f\u0131 karantinalar, kap\u0131dan kap\u0131ya g\u0131da tedarik kamyonlar\u0131, i\u015f izinleri ve i\u015fsizlik sigortas\u0131, hepimizin bu i\u015fte birlikte oldu\u011fu, bu t\u00fcr bir i\u015fbirli\u011fini ortaya \u00e7\u0131karabilir.<\/p>\n

Almanya\u2019daki AfD gibi muhafazak\u00e2rlar ve neo-Naziler vir\u00fcs hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcmetten daha otoriter \u00f6nlemler talep eden (sahte) raporlar yay\u0131yorlar: G\u00f6\u00e7menlere kar\u015f\u0131 u\u00e7u\u015flar\u0131n ve giri\u015f duraklar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 ve zorunlu karantinalar\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Seyahat yasaklar\u0131 ve s\u0131n\u0131r kapatmalar, \u015fu anda radikal sa\u011f\u0131n k\u00fcresel hastal\u0131klar\u0131 bu tedbirler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0131rksalla\u015ft\u0131rmak istedi\u011fi talepler. Bu elbette sa\u00e7mal\u0131k. Bu noktada, vir\u00fcs zaten her yere yay\u0131lma yolunda oldu\u011fu i\u00e7in, yap\u0131lacak en mant\u0131kl\u0131 \u015fey, kimin enfeksiyonlu oldu\u011funa bakmaks\u0131z\u0131n halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 direncini geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r, herkesi tedavi etmek ve iyile\u015ftirmek i\u00e7in gerekli ara\u00e7lar\u0131m\u0131z var. Tabii ki, memleketten uzakta oralarda ya\u015fayan insanlar\u0131n topraklar\u0131n\u0131 \u00e7almay\u0131 ve daha ba\u015f\u0131nda bu b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7lere neden olmay\u0131 b\u0131rak\u0131n ve bu sayede patojenlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 daha en ba\u015ftan \u00f6nleyebilelim.<\/p>\n

S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir de\u011fi\u015fiklikler ne olurdu?<\/em><\/strong><\/p>\n

Yeni vir\u00fcs salg\u0131nlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in g\u0131da \u00fcretimi k\u00f6kten de\u011fi\u015fmelidir. \u00c7ift\u00e7i \u00f6zerkli\u011fi ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kamu sekt\u00f6r\u00fc \u00e7evresel tetikleyicileri ve ka\u00e7ak enfeksiyonlar\u0131 azaltabilir. Hem \u00e7iftlik d\u00fczeyinde hem de b\u00f6lgesel d\u00fczeylerde \u00e7e\u015fitli hayvan sto\u011fu ve mahsullerin ve de stratejik yeniden yabanla\u015ft\u0131man\u0131n uygulanmas\u0131. Test edilmi\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n ge\u00e7mesi i\u00e7in besi hayvanlar\u0131n\u0131n yerinde \u00e7o\u011falmas\u0131na izin verilmesi. Adil \u00fcretimi adil dola\u015f\u0131m ile birle\u015ftirme. Fiyat deste\u011finin ve agroekolojik \u00fcretimi destekleyen t\u00fcketici sat\u0131n alma programlar\u0131n\u0131n s\u00fcbvanse edilmesi. Bu t\u00fcr \u00f6rneklerin, hem neoliberal ekonominin bireylere ve topluluklara dayatt\u0131\u011f\u0131 zorunluluklardan hem de sermayenin kontrol\u00fcndeki devlet bask\u0131s\u0131 tehdidinden korunmas\u0131.<\/p>\n

Artan salg\u0131n dinamikleri kar\u015f\u0131s\u0131nda sosyalistlerin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 ne olmal\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Toplumsal yeniden \u00fcretimin bir bi\u00e7imi olarak end\u00fcstriyel tar\u0131m, yaln\u0131zca bir halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 meselesi olarak tamamen ve sonsuza dek sona erdirilmelidir. Y\u00fcksek oranda kapitalistle\u015fmi\u015f g\u0131da \u00fcretimi, insanl\u0131\u011f\u0131n tamam\u0131n\u0131 tehlikeye atan, bu \u00f6rnekte ise yeni \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir salg\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan uygulamalara ba\u011f\u0131ml\u0131 halde.<\/p>\n

G\u0131da sistemlerinin, bu tehlikeli patojenlerin daha ba\u015ftan ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyecek \u015fekilde kamula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmeliyiz. Bu, \u00f6ncelikle, g\u0131da \u00fcretiminin, k\u0131rsal topluluklar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na yeniden entegre edilmesini gerektirecektir. Bu ise yiyeceklerimizi yeti\u015ftiren \u00e7ift\u00e7ileri ve \u00e7evreyi koruyan agroekolojik uygulamalar\u0131 gerekecektir. B\u00fcy\u00fck resimde ise, ekolojilerimizi ekonomilerimizden ay\u0131ran metabolik yar\u0131klar\u0131 gidermek zorunday\u0131z. K\u0131sacas\u0131, kazanacak bir gezegenimiz var.<\/p>\n

\"rob-wallace-web\"<\/a><\/p>\n

Rob Wallace<\/em><\/strong>, evrimsel biyolog ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 filoco\u011frafyac\u0131s\u0131d\u0131r. <\/em>Big Farms Make Big Flu: Infectious Disease, Agribusiness, and the Nature of Science kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 ve yine yak\u0131n zaman \u00f6nceki Clear-Cutting Disease Control: Capital-Led Deforestation, Public Health Austerity, and Vector-Borne Infection kitab\u0131n\u0131n ise ortak yazar\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0Kaynak:\u00a0https:\/\/www.polenekoloji.org\/koronavirus-nereden-geldi-ve-bizi-nereye-surukleyecek\/<\/em><\/p>\n

Orijinal\u00a0Kaynak:<\/i><\/strong> https:\/\/www.marx21.de\/coronavirus-agribusiness-would-risk-millions-of-deaths\/<\/em><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Polen Ekoloji)\u00a0–\u00a0Big Farms Make Big Flu\u2019nun yazar\u0131 Rob Wallace r\u00f6portaj\u0131   2013\u2019te profesyonel epidemiyolog ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli tar\u0131m uzman\u0131 Rob Wallace biraz da yenilgi ifadesiyle, \u201c\u015eans eseri ortaya \u00e7\u0131kanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir grip salg\u0131n\u0131yla yeniden u\u011fra\u015fmam i\u00e7in uzun bir zaman ge\u00e7ece\u011fini umuyorum\u201d diye yaz\u0131yordu. Durumun ciddi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fi veya yak\u0131nda k\u00f6t\u00fc bir \u015fey olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5041,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[120,83],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5040"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5040"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5040\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5043,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5040\/revisions\/5043"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5041"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5040"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5040"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5040"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}