{"id":424,"date":"2015-09-03T16:21:47","date_gmt":"2015-09-03T13:21:47","guid":{"rendered":"http:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=424"},"modified":"2016-02-09T14:25:32","modified_gmt":"2016-02-09T12:25:32","slug":"hangikentte-hangi-hak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=424","title":{"rendered":"Hangi Kentte, Hangi Hak?"},"content":{"rendered":"

Marcelo Lopes de Souza\u00a0*\u00a0\u00a0<\/sup><\/strong><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00c7<\/em>eviren: <\/em>Ayta\u00e7 Demirci**\u00a0D<\/em>\u00fc<\/em>zelti<\/em>: <\/em>Erbatur \u00c7avu\u015fo\u011flu<\/span><\/p>\n

\u0130lk kez 1960’larda Frans\u0131z filozof Henri Lefebvre taraf\u0131ndan telaffuz edilen\u00a0“Kent Hakk\u0131” ifadesi bug\u00fcnlerde epey reva\u00e7ta. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6denen bedel ise\u00a0genellikle Lefebvre’ in kavram\u0131n\u0131n i\u00e7inin bo\u015falt\u0131 imas\u0131 ve yozla\u015ft\u0131r\u0131 imas\u0131 <\/em>oluyor:\u00a0\u00c7o\u011fu durumda kavram sadece kapitalist kent ba\u011flam\u0131nda ve (“iyile\u015ftirilmi\u015f”)\u00a0temsili “demokrasi” temelinde daha “insani” bir ya\u015fam hakk\u0131n\u0131 ifade ediyor.<\/span>
\n Bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda, 1970’lerin ba\u015f\u0131ndan beri Lefebvre’in d\u00fc\u015f\u00fcncelerine e\u011filen,\u00a0m\u00fcmtaz Marxist kent ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 David Harvey, reformist olmayan bir \u00a0“Kent Hakk\u0131” anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 devam ettiriyor. Dahas\u0131, ele\u015ftirel analizinde beylik akademik d\u00fczeyin \u00f6tesine ge\u00e7en Harvey, politik-stratejik de\u011ferlendirme ve tavsiyelerde bulunuyor. Fakat liberter bir noktadan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Harvey’in s\u00f6zleri, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn otonom karaktere sahip, radikal demokrasi temelli toplumsal hareketleri ile bunlar\u0131n eylemde bulundu\u011fu ko\u015fullar\u0131 i\u00e7eren yeni fenomenleri eski g\u00f6zl\u00fcklerle, o da k\u0131smen, g\u00f6rmeye yeltenmekten farks\u0131z geliyor: Eski g\u00f6zl\u00fcklerden kast\u0131m devlet\u00e7ilik, merkeziyet\u00e7ilik ve hiyerar\u015fi. Bunun sonucu olarak bug\u00fcn\u00fcn akt\u00f6rleri, eylemlilikleri, potansiyelleri ve stratejileri genellikle yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirilmektedir. Bu makalenin amac\u0131 bu t\u00fcr bir yorumun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek oldu\u011fu gibi liberter bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla “Kent Hakk\u0131”n\u0131n ne olabilece\u011fini ve bu amaca ula\u015fmak i\u00e7in nas\u0131l bir strateji izlenebilece\u011fini tart\u0131\u015fmakt\u0131r. Bunu yaparken kavram sadece spek\u00fclatif bir te\u015febb\u00fcs olarak ele al\u0131nmay\u0131p Latin Amerika’dan Avrupa ve Afrika’ya farkl\u0131 toplumsal hareketlerin somut deneyimlerinden esinlenilecektir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Ba\u015fka Bir D\u00fcnyada Ba\u015fka Bir Kente Hak Olarak Kent Hakk\u0131: <\/strong>Henri <\/strong>Lefebvre’e D\u00f6n\u00fc\u015f <\/strong>– <\/strong>Ve Lefebvre’in \u00d6tesinde<\/strong><\/span><\/p>\n

“Kent Hakk\u0131” slogan\u0131 etraf\u0131nda artan bir tart\u0131\u015fman\u0131n ve bir nebze de hareketlili\u011fin oldu\u011fu g\u00f6zleniyor. \u0130lk bak\u0131\u015fta bunlar, do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak Henri Lefebvre’in 1960’lar\u0131n sonunda ve 1970’lerde geli\u015ftirdi\u011fi tez ve analizlerinden ilham al\u0131yor gibidir.<\/span><\/p>\n

Peki ama neden “ilk bak\u0131\u015fta”? \u00c7\u00fcnk\u00fc akademik \u00e7evrelerde ve bir miktar da STK’lardan uluslararas\u0131 ve ulusal (kentli) “kalk\u0131nma” b\u00fcrolar\u0131na kadar \u00e7e\u015fitli mecralarda Lefebvre’in eserlerine y\u00f6nelik yeni bir ilgi do\u011fmakla birlikte, Lefebvre’in yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ve radikalli\u011fi <\/em>her zaman dikkate al\u0131n\u0131yor veya muhafaza ediliyor gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Tam tersine.<\/em><\/span><\/p>\n

Brezilya’n\u0131n Ministerio das Cidades’inden <\/em>(Kentler Bakanl\u0131\u011f\u0131) Hamburg’un Recht <\/em>auf <\/em>Stadt-Netzwerk’me <\/em>(Kent Hakk\u0131 A\u011f\u0131), k\u00fc\u00e7\u00fck STK’lardan BM-Habitaf ma, <\/em>“Kent Hakk\u0131”n\u0131 bir \u00e7e\u015fit \u015femsiye-kavram gibi kullanan kalabal\u0131k bir kitle bulmak m\u00fcmk\u00fcn. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu, “s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik” benzeri di\u011fer \u015femsiye ifadelerde oldu\u011fu gibi, “Kent Hakk\u0131”ndan ne anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi herkesin malumuymu\u015f gibi davran\u0131yor. Oysa “Kent Hakk\u0131”n\u0131n stat\u00fckocu olu\u015fum ve gruplarca basitle\u015ftirilip evcille\u015ftirilmesi <\/em>ciddi bir tehlike arz etti\u011finden, hi\u00e7 de\u011filse \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc toplumsal hareketler ve radikal m\u00fcnevverler Lefebvre’in bu ifadesini bir \u00e7e\u015fit “ihtilafl\u0131 b\u00f6lge” olarak de\u011ferlendirmeliydi.<\/span><\/p>\n

\u015eimdi soral\u0131m: “Kent Hakk\u0131”ndan ne anla\u015f\u0131l\u0131yor? Temel unsurlar\u0131 nelerdir veya bunlara ili\u015fkin ne t\u00fcr yorumlar yap\u0131lmaktad\u0131r?<\/span><\/p>\n

Pek \u00e7ok (asl\u0131nda \u00e7o\u011fu) STK ve (kentsel) “kalk\u0131nma” ajans\u0131 i\u00e7in “Kent Hakk\u0131” \u015f\u00f6yle bir ideal senaryoya tekab\u00fcl etmektedir: “insani ve hesapl\u0131 konut” (dar anlam\u0131yla “iyi” konuttan, “iyi” bir altyap\u0131s\u0131 olan mahalleye ve “\u00e7evre dostu” ta\u015f\u0131ma olanaklar\u0131na) + “kat\u0131l\u0131m” (bu ba\u011flamda \u00e7o\u011fu g\u00f6zlemci ve akt\u00f6r, sadece fikir al\u0131nmas\u0131n\u0131 bile bayram edilecek bir \u015feymi\u015f gibi kabul ediyor). Politik-felsefi, a\u00e7\u0131k ya da gizli sosyal-teorik unsurlar ise \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir: “M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca sosyal adalet ve \u00e7evre koruma elbette, ama l\u00fctfen ger\u00e7ek\u00e7i olal\u0131m, \u00fctopya devri kapand\u0131 art\u0131k.”<\/span><\/p>\n

Bu somut olarak \u015funa tekab\u00fcl ediyor:<\/span><\/p>\n

1) Neoliberalizm kesinlikle reddedilir, ama oldu\u011fu haliyle <\/em>kapitalizm de\u011fil (yani burada, yap\u0131labilecek en iyi \u015feyin neoliberalizmi, yeri geldi\u011finde alternatif, “dayan\u0131\u015fma” temelli ekonomik mikro-k\u00fcmelenmelerce desteklenecek bir \u00e7e\u015fit “sol-Keynes\u00e7ilikle” de\u011fi\u015ftirmek oldu\u011funa y\u00f6nelik \u00f6rt\u00fck bir \u00f6nerme bulunuyor).<\/span><\/p>\n

2) \u015eu “k\u00fcresel\u00a0G\u00fcney”in \u015fu “fakir \u00fclkeleri”ne b\u00fcy\u00fck fenal\u0131klar eden korumac\u0131l\u0131k, kesinlikle m\u00fccadele edilmesi ve alt edilmesi gereken bir \u015feydir; ancak k\u00fcresel (kapitalist) pazar, “Tobin Vergisi” ve benzeri ara\u00e7larla “ehlile\u015ftirilebilir,” dolay\u0131s\u0131yla<\/span>
\n bizzat kapitalizmi tepelemek suretiyle defedilip ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na gerek yoktur. 3) Kentlerden ba\u015flayarak t\u00fcm d\u00fcnyada \u00e7evrenin \u00e7ok daha etkili bir bi\u00e7imde korumas\u0131 gerekir, ancak bu (kapitalist) pazar\u0131 “ekolojik hedeflerle” “bir araya getirmeyi” ve “birle\u015ftirmeyi” “ciddi bi\u00e7imde” deneyen bir ekonomi politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r (bu da nihayetinde, bir \u00fcretim modeli olarak kapitalizmin do\u011fas\u0131 gere\u011fi ve \u00f6zellikle anti-ekolojik <\/em>oldu\u011funu savunan Murray Bookchin ve Cornelius Castoriadis gibi yazarlar\u0131n uyar\u0131 ve \u00f6nerileri ya g\u00f6rmezden geliniyor ya da yanl\u0131\u015f ve velveleci addediliyor demektir). 4) “Kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasi”ye eri\u015fmek gerekiyor ki bu genellikle \u015fu anlama geliyor: temsili demokrasi “kat\u0131l\u0131m” ile desteklenmeli <\/em>ve “d\u00fczeltilmelidir” <\/em>(yani temsili “demokrasi” ve devlet ayg\u0131tlar\u0131, “serbest vek\u00e2let” gibi sacayaklar\u0131 sorgulanmadan kalmal\u0131d\u0131r).<\/span><\/p>\n


\n\"s_t15_RTR3GTPI\"<\/a>H\u00e2s\u0131l\u0131 kelam, bunlar g\u00fcn\u00fcm\u00fcz STK ve “kalk\u0131nma” ajanslar\u0131n\u0131n bilinen \u00f6nermeleri olup felsefi ve teorik arka planlar\u0131n\u0131 te\u015fkil etmektedir. Onlara g\u00f6re gelecek bug\u00fcnden farkl\u0131 olmal\u0131d\u0131r; fakat ger\u00e7ekten farkl\u0131 bir gelecek tahayy\u00fcl\u00fc kuramad\u0131klar\u0131ndan (ve \u00e7o\u011fu durumda kurmak istemediklerinden), g\u00fcn\u00fcn sonunda az ya da \u00e7ok bug\u00fcn\u00fcn devam\u0131 olan bir gelecek vaat eden “\u00e7\u00f6z\u00fcmler’le yetinirler. Ekonomik geli\u015fmenin kapitalist ideolojisini ele\u015ftiri ba\u011flam\u0131nda, Castoriadis bir keresinde, bir nevi “asgari korkuyla kalk\u0131nma m\u00fc\u015faviri” gibi “realizm” ad\u0131na hareket etmeyi reddetti\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti (Castoriadis 1986). Tamam, \u00e7ok say\u0131da (veya \u00e7o\u011fu, hatta t\u00fcm) STK’lar ve “kalk\u0131nma” ajanslar\u0131 “asgari korkuyla kentsel kalk\u0131nma m\u00fc\u015faviri” rol\u00fcn\u00fc benimsemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. “Kent Hakk\u0131” bu mu oluyor \u015fimdi?<\/span><\/p>\n

B\u00f6ylesine vasat ve konformist bir ortamda, (\u00f6zellikle \u015fu “k\u00fcresel Kuzey”de) \u00e7o\u011fu halk hareketi aktivistinin bile “Kent Hakk\u0131”n\u0131 sadece soylula\u015ft\u0131rmaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak olarak alg\u0131lamas\u0131 ve alternatif kent siyasetinin, (mikro) yerel grup ve \u00f6rg\u00fctlerin bir a\u011f olu\u015fturdu\u011fu ve bazen birlikte hareket edip ortak bir cephede m\u00fccadele etti\u011fi durumlarda dahi, “m\u0131nt\u0131ka siyaseti”ne indirgenmesi tesad\u00fcf olmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 da de\u011fildir. “Mahallemizin \u015fu an oldu\u011fu gibi kalmas\u0131n\u0131 talep ediyoruz (tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel de\u011feri bulunan g\u00fczelim binalar\u0131m\u0131z\u0131n sermaye dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131n yarar\u0131na korkun\u00e7 al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri ve benzeri \u015feylerle de\u011fi\u015ftirilmesini istemiyoruz); d\u00fc\u015f\u00fck kiralar talep ediyoruz (spek\u00fclat\u00f6rlerin hayr\u0131na kiralar\u0131n y\u00fckselmesini istemiyoruz); sanat\u00e7\u0131lar\u0131n ve \u00fcretken insanlar\u0131n \u015fehrin merkezinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131n\u0131 talep ediyoruz.” \u0130yi. Ama t\u00fcm bunlar yeterli <\/em>mi? Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn kimi kesimlerinde bunlardan me\u015fru bir ba\u015flang\u0131\u00e7 <\/em>yarat\u0131labilir, ancak d\u00fcnyan\u0131n geri kalan b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funda, \u00e7ok daha temel ihtiya\u00e7lar\u0131n acilen kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gereklili\u011fiyle y\u00fczle\u015fmeliyiz \u00f6ncelikle. Fakat “m\u0131nt\u0131ka siyasetf’ne indirgenmi\u015f bir “Kent Hakk\u0131” stratejik bir ufuktan yoksun oldu\u011fu gibi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylem i\u00e7in genel bir \u00e7er\u00e7eve sunmak bak\u0131m\u0131ndan da ziyadesiyle yetersizdir.Bir ba\u015fka deyi\u015fle, mikro d\u00fczeydeki talep ve isteklerin daha geni\u015f bir ba\u011flama oturtulmas\u0131 gerekmektedir. \u00d6rne\u011fin:<\/span><\/p>\n

1)\u00a0 Sadece ve evvela bir “siyasi irade” (eksikli\u011fi) meselesi olarak de\u011fil,\u00a0mevcut kapitalizmin “mant\u0131ksal” bir sonucu olan soylula\u015ft\u0131rma ve “konut sorunu”<\/em>;<\/em><\/span><\/p>\n