{"id":4184,"date":"2018-08-01T21:24:41","date_gmt":"2018-08-01T18:24:41","guid":{"rendered":"http:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=4184"},"modified":"2018-09-01T14:25:13","modified_gmt":"2018-09-01T11:25:13","slug":"gidanin-musterekler-siyaseti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=4184","title":{"rendered":"G\u0131dan\u0131n M\u00fc\u015fterekler Siyaseti"},"content":{"rendered":"

G\u0131dan\u0131n M\u00fc\u015fterekler Siyaseti \u2013 Umut Kocag\u00f6z<\/em><\/h3>\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

1. G\u0131dan\u0131n M\u00fc\u015fterekli\u011fi ve G\u0131da Sistemi<\/strong><\/h3>\n

Canl\u0131lar\u0131n ya\u015famsal faaliyetinin temelinde yatan beslenme, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda \u201cg\u0131da sorunu\u201d olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Tarih boyunca yeterlilik, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, kitlesel a\u00e7l\u0131klar ve k\u0131r\u0131mlar \u00fczerinden \u015fekillenen ve tan\u0131mlanan g\u0131da sorunu, insanlar\u0131n kurdu\u011fu medeniyetlerin sonuncusu olan kapitalist d\u00fcnyada, bu d\u00fcnya gibi geli\u015fmi\u015f e\u015fitsizliklerin ve adaletsizliklerin de yeniden \u00fcretilmesinde \u00f6nemli bir pay te\u015fkil ediyor. G\u0131da, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde konu\u015fulan bir meseledir: Tar\u0131msal \u00fcretimden toprak sorununa, market raflar\u0131ndaki \u00fcr\u00fcnlerden sofraya, paketlemeden etiketlemeye ve sertifikaland\u0131rmaya, bir \u00e7ok mesele, \u201cg\u0131da\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda konu\u015fulmaktad\u0131r.<\/p>\n

Beslenmeyi en basit anlam\u0131yla karn\u0131n doymas\u0131 ve ya\u015famsal fonksiyonlar\u0131n yerine getirilmesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek eksik olacakt\u0131r. Canl\u0131lar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan ve onaran, onlara g\u00fc\u00e7 ve enerji veren bir faaliyet olarak beslenme ya\u015fam hakk\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, beslenme esas\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmeyi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenme de sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131dalar ile beslenmeyi beraberinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi zorunlu k\u0131lar.<\/p>\n

Sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131da, herkes i\u00e7in bir zorunluluk <\/i>olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda, g\u0131day\u0131 m\u00fc\u015fterek olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmenin imk\u00e2n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Ancak bu imk\u00e2n ilk bak\u0131\u015fta \u00e7ok kolay belirmez. Nihayetinde \u00fcretim, i\u015fleme, da\u011f\u0131t\u0131m ve t\u00fcketim gibi devasa ili\u015fkiler \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fen g\u0131da hadisesi, i\u00e7inde m\u00fclkiyet ili\u015fkilerini, metala\u015fmay\u0131, ticareti ve t\u00fcketimi bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Di\u011fer yandan g\u0131da kullan\u0131m de\u011feri \u00fczerinden belirlenir; besler, doyurur, t\u00fcketilir. Bu geni\u015f kapsamda bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, g\u0131day\u0131 m\u00fc\u015fterekler \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fc\u015f\u00fcnebilmemizin ilk temel ko\u015fulu onu yaln\u0131zca bir t\u00fcketim nesnesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen, metala\u015fma <\/i>s\u00fcreci boyunca kat edilen b\u00fct\u00fcn ili\u015fkileri hesaba katan daha b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir kavray\u0131\u015f\u0131 zorunlu k\u0131lar (Akbulut, 2015). \u00d6nerdi\u011fimiz bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda \u201cg\u0131da\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan \u015fey bir s\u00fcre\u00e7tir<\/i>. Toplumsal ili\u015fkiler i\u00e7inde kurulan ve anlam kazanan bu s\u00fcreci anlamak i\u00e7in, her tekil g\u0131da \u00fcr\u00fcn\u00fc arkas\u0131ndaki toplumsal-politik ili\u015fkileri takip etmemiz gerekir.<\/p>\n

G\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekli\u011fini g\u0131day\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 olarak tan\u0131mam\u0131z\u0131 sa\u011flayan ili\u015fkiler \u00e7er\u00e7evesinde ve bu ili\u015fkiler i\u00e7erisinde yer alan (olu\u015fan) akt\u00f6rler \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Dolay\u0131s\u0131yla g\u0131da, g\u0131dan\u0131n \u00fcretim, i\u015fleme, da\u011f\u0131t\u0131m ve t\u00fcketim s\u00fcre\u00e7lerini bir b\u00fct\u00fcn olarak, yani bir g\u0131da sistemi<\/i> olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmemizi gerektirir. G\u0131da sistemini, yani g\u0131da etraf\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan b\u00fct\u00fcn ili\u015fkileri ve akt\u00f6rleri sorunsalla\u015ft\u0131rmak bize g\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekli\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnme imkan\u0131 verecektir. Dahas\u0131, g\u0131da sisteminde ya\u015fanan \u015firketle\u015fme ve metala\u015fma ili\u015fkilerine kar\u015f\u0131 geli\u015fen m\u00fc\u015fterekle\u015ftirme <\/i>pratiklerini yine bu ba\u011flamda g\u00f6rme ve anlama imkan\u0131m\u0131z bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

M\u00fc\u015fterekler<\/i>, kimseye ait olmayan, dolay\u0131s\u0131yla m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmemizi gerektiren ili\u015fkileri varsayar. M\u00fc\u015fterek<\/i>, burada herkese ait olan ve kimseye ait olmayand\u0131r (Adaman, Akbulut ve Kocag\u00f6z 2017). G\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekli\u011fini konu\u015fmak me\u015fakkatli bir meseledir, zira toprak m\u00fclkiyetine ve \u015firket egemenli\u011fine dayal\u0131 bir tar\u0131msal yap\u0131daki m\u00fc\u015ftereklik imk\u00e2n\u0131n\u0131 g\u00f6rmek, m\u00fc\u015fterekle\u015ftirme imk\u00e2n\u0131n\u0131 takip etmek, yani g\u0131day\u0131 herkes-i\u00e7in<\/i> tan\u0131mlayan (Ak\u00e7ay ve Kocag\u00f6z, 2018) s\u00fcre\u00e7leri, pratikleri ve imkanlar\u0131 kavramak, m\u00fc\u015fterekle\u015ftirme <\/i>imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 ve bu imk\u00e2nlar\u0131n kurucu akt\u00f6rlerini belirlemek, bir dere, orman, bilgi vb. gibi g\u00f6rece daha kolay g\u00f6r\u00fclebilen m\u00fc\u015ftereklik imk\u00e2n\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir mesaiyi gerektirmektedir. Bu da m\u00fc\u015fterekler meselesine dair \u00f6zc\u00fc <\/i>bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan ziyade ili\u015fkisel <\/i>bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r (Bknz: Adaman, Akbulut ve Kocag\u00f6z, 2017; Ak\u00e7ay ve Kocag\u00f6z, 2018).<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
<\/div>\n<\/section>\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Bu ili\u015fkisellik bize, g\u0131da s\u00fcrecini kapsayan ili\u015fkileri d\u00fc\u015f\u00fcnme noktas\u0131nda m\u00fc\u015fterekler siyasetini konu\u015fma imk\u00e2n\u0131 verir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, g\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekli\u011fi, bir yandan g\u0131dan\u0131n kendisini bir m\u00fc\u015fterek olarak tan\u0131mlamam\u0131z\u0131, yani herkes-i\u00e7in g\u0131da \u00f6nermesini d\u00fc\u015f\u00fcnmemizi zorunlu k\u0131larken, bir yandan da g\u0131da s\u00fcrecinin \u00e7e\u015fitli a\u015famalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ili\u015fkilerdeki m\u00fc\u015ftereklik imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz imkan\u0131n\u0131 verir. M\u00fc\u015ftereklerin savunulmas\u0131, ele ge\u00e7irilmesi ve yeni m\u00fc\u015fterekler yarat\u0131lmas\u0131 gibi farkl\u0131 m\u00fc\u015fterekler siyaseti katmanlar\u0131 oldu\u011funu hat\u0131rlayacak olursak, bu farkl\u0131 katmanlar\u0131 ele alabilece\u011fimiz bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, m\u00fc\u015fterekle\u015ftirme pratiklerinin akt\u00f6rl\u00fck \u00fczerinden olu\u015fan ili\u015fkilerini de hesaba katmam\u0131z\u0131 gerektirmektedir.<\/p>\n

Peki, g\u0131day\u0131 bir m\u00fc\u015fterek olarak tan\u0131mlaman\u0131n \u00f6nemi nerdedir? Birincisi, mevcut g\u0131da sistemine bir alternatif d\u00fc\u015f\u00fcnmek istiyorsak, bunu mevcut sistemin bir ele\u015ftirisi olarak yapmam\u0131z gerekir. \u015eirket mant\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, g\u0131day\u0131 bir meta olarak tarif etmeyen m\u00fc\u015fterekler yakla\u015f\u0131m\u0131 bunun i\u00e7in bi\u00e7ilmi\u015f kaftand\u0131r. G\u0131da, tam da herkes-i\u00e7in oldu\u011fu ko\u015fulda akt\u00f6rlerin \u00f6zg\u00fcrle\u015fece\u011fi bir s\u00fcre\u00e7 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u0130kincisi, g\u0131day\u0131 bir m\u00fc\u015fterek olarak tan\u0131mlamak, g\u0131da sistemine y\u00f6nelik siyaset \u00f6nerileri i\u00e7in bir zemin sunmaktad\u0131r. Mevcut g\u0131da sistemine kar\u015f\u0131 alternatifler \u00fcretmenin zemini, akt\u00f6rlerin do\u011fru tan\u0131mlanmas\u0131 ve hangi akt\u00f6rlerin ne t\u00fcr ittifaklar i\u00e7inde bulu\u015fabilece\u011fini do\u011fru tespit etmekle m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n

G\u0131da sistemi<\/i>, g\u0131da \u00fcreticisi, i\u015fleyicisi, da\u011f\u0131t\u0131c\u0131s\u0131 ve t\u00fcketicisi\/kullan\u0131c\u0131s\u0131 akt\u00f6rlerin de olu\u015fum s\u00fcrecini ve ili\u015fkilerini ifade eder. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda h\u00e2kim olan g\u0131da sistemi, g\u0131da-tar\u0131m \u015firketlerinin y\u00f6netim zihniyeti etraf\u0131nda, k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 \u015firket mant\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak \u015fekillenmi\u015ftir. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda h\u00e2kim olan bu \u015firketler, g\u0131da \u00fcretim, i\u015fleme, da\u011f\u0131t\u0131m ve t\u00fcketim zincirini k\u00e2r mant\u0131\u011f\u0131 etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlemekte ve y\u00f6netmektedir. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da bu ili\u015fkileri piyasa rasyonalitesine tabi k\u0131lmakta, piyasa ili\u015fkileri i\u00e7inde k\u00e2r maksimizasyonuna ba\u011fl\u0131 olarak \u015fekillendirmektedir. Bu durum, g\u0131dan\u0131n \u00fcretim ili\u015fkilerinden k\u00fcresel fiyat dalgalanmalar\u0131na, g\u0131da \u00fcretim girdilerinden emek maliyetine, t\u00fcketim mek\u00e2nlar\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131ndan t\u00fcketilecek \u00fcr\u00fcnlerinin besleyici niteliklerine bir tak\u0131m \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fcretmektedir. Bu sisteme end\u00fcstriyel g\u0131da sistemi<\/i> veya \u015firketle\u015fmi\u015f g\u0131da sistemi<\/i> diyebiliriz.<\/p>\n

G\u0131dan\u0131n k\u00e2r maksimizasyonu mant\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re \u015fekillenmesi, g\u0131dan\u0131n canl\u0131lar\u0131n beslenmesi s\u00fcrecinin temeli olmas\u0131 ile \u00e7at\u0131\u015f\u0131r. Tohumdan sofraya kadar olan b\u00fct\u00fcn s\u00fcre\u00e7 ve bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yer alan b\u00fct\u00fcn akt\u00f6rler k\u00e2r maksimizasyonunun tam boyunduru\u011fu alt\u0131na al\u0131nmaya zorlanmakta, bu akt\u00f6rlerin kurdu\u011fu ili\u015fkiler de metala\u015fma s\u00fcre\u00e7leriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131r. B\u00f6ylece tar\u0131m \u015firketle\u015fmekte, tar\u0131msal yap\u0131lar\u0131 olu\u015fturan akt\u00f6rler tam boyunduruk yasalar\u0131na tabi k\u0131l\u0131nmakta; k\u0131rsal m\u00fc\u015fterekler \u00e7itlenmekte; i\u015fleme organizasyonlar\u0131 \u00f6zelle\u015ftirilmekte, finansalla\u015fmakta; g\u0131da tedari\u011fi piyasala\u015fmakta; g\u0131da kullan\u0131c\u0131lar\u0131 da s\u0131n\u0131fsal katmanlara ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmakta ve \u00f6znele\u015ftirilmektedir.[1]<\/sup><\/a><\/p>\n

G\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekli\u011fi ya da m\u00fc\u015fterek bir g\u0131da siyaseti i\u00e7in bu s\u00fcre\u00e7lerin b\u00fct\u00fcnselli\u011fini g\u00f6ren, buradaki akt\u00f6rleri tan\u0131mlayan ve hangi akt\u00f6rlerin ne t\u00fcr dinamikler \u00fczerinden m\u00fc\u015fterekler siyasetine angaje olabilece\u011fini tart\u0131\u015fan bir hat \u00f6ng\u00f6rmemiz gerekir. Her tekil akt\u00f6r kendi ba\u011flam\u0131 i\u00e7erisinde bir tak\u0131m ili\u015fkilere ba\u011fl\u0131 olarak olu\u015fmakta ve g\u0131da sistemine dahil olmaktad\u0131r. Akt\u00f6rlerin g\u0131da sistemi \u00fczerinde s\u00f6z sahibi olmas\u0131, g\u0131da sisteminin y\u00f6netim s\u00fcre\u00e7lerine do\u011frudan kat\u0131l\u0131m\u0131 ve belirleyicili\u011fi, yani g\u0131da egemenli\u011fi<\/i> bu a\u00e7\u0131dan m\u00fc\u015fterek g\u0131da siyasetinin temeli olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
<\/div>\n
<\/div>\n<\/section>\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

2. T\u00fcrkiye\u2019de G\u0131da Sorununun K\u00f6kenleri<\/h3>\n

a. Tar\u0131msal Yap\u0131n\u0131n D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc<\/h4>\n

Co\u011frafi konumu son derece tart\u0131\u015fmal\u0131 olsa da, T\u00fcrkiye 90\u2019lar\u0131n sonunda Avrupa ve Ortado\u011fu civar\u0131ndaki son k\u00f6yl\u00fc \u00fclkesi olarak de\u011ferlendirilmekteydi (Hobsbawn, 2006). T\u00fcrkiye, kendi i\u00e7 piyasas\u0131na yeterli bir tar\u0131m yapabiliyor, f\u0131nd\u0131k, \u00e7ay, pamuk, meyve-sebze gibi \u00fcr\u00fcnlerini ihra\u00e7 edebiliyordu. Pazarda her daim taze ve g\u00fcvenli meyve-sebze bulunabiliyor, yerli mahs\u00fcl bakliyat, raflarda yerini al\u0131yordu. Tar\u0131msal yap\u0131n\u0131n en geni\u015f kesimi olan k\u00fc\u00e7\u00fck toprak sahibi \u00e7ift\u00e7iler, devlet destekli kooperatifler yoluyla \u00fcr\u00fcnlerini satabiliyor, \u00e7ift\u00e7ili\u011fe devam edecek motivasyonu sa\u011fl\u0131yordu. Elbette bu tablo T\u00fcrkiye tar\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan her \u015feyin yolunda oldu\u011fu veya T\u00fcrkiye\u2019de bir g\u0131da sorunu olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyordu. 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 T\u00fcrkiye\u2019sinde Marshall plan\u0131 kapsam\u0131nda hayata ge\u00e7en \u201cye\u015fil devrim\u201d T\u00fcrkiye tar\u0131m\u0131ndaki yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc takip etmek i\u00e7in \u00f6nemli bir momenttir (Aysu, 2014). Bu s\u00fcre\u00e7le birlikte tar\u0131mda mekanizasyon, sanayi odakl\u0131 \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin geli\u015fimi, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7ili\u011fin g\u0131da piyasas\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirilmesi ve tar\u0131mda tek tip \u00fcr\u00fcn desenini ifade eden monok\u00fclt\u00fcr<\/i>[2]<\/sup><\/a> \u00fcretim sisteminin h\u00e2kim gelmesi h\u0131zlanm\u0131\u015f ve yerle\u015fik bir olgu haline gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye tar\u0131m\u0131n\u0131n modernizasyon s\u00fcreci bu a\u00e7\u0131dan kapitalist pazar\u0131n olu\u015fumu ve k\u00fcresel pazara eklemlenmesi s\u00fcreci olarak da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.[3]<\/sup><\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Monok\u00fclt\u00fcr temelli tar\u0131msal model, piyasa ili\u015fkilerinde tutunamayan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7ilerin tar\u0131m\u0131 terk etmesine, orta ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli tar\u0131m \u015firketlerinin ise piyasada daha fazla pay sahibi olmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. K\u00f6yl\u00fcn\u00fcn \u00e7ift\u00e7ili\u011fi b\u0131rakmas\u0131 ile beraber tar\u0131mda proleterle\u015fme de h\u0131zlanm\u0131\u015f, mevsimlik i\u015f\u00e7ilik, s\u00f6zle\u015fmeli \u00e7ift\u00e7ilik gibi yeni emek bi\u00e7imleri tar\u0131msal yap\u0131da daha fazla h\u00e2kim hale gelmi\u015ftir (Ulukan, 2009). \u00d6zetle, tar\u0131m piyasala\u015fan ili\u015fkilere ba\u011fl\u0131 olarak bir tak\u0131m tar\u0131m-g\u0131da \u015firketinin s\u00f6z sahibi oldu\u011fu, \u015firket tar\u0131m\u0131<\/i> modeli taraf\u0131ndan belirlenir hale geldi. G\u0131day\u0131 tedarik eden, i\u015fleyen ve satabilen bu \u015firketler, \u00fcretici ve kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin kopmas\u0131, g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerinin \u00fcretim s\u00fcrecinin piyasaya tabi olmas\u0131 sonucunu do\u011furmu\u015ftur. Market, manav, t\u00fcketim kooperatifleri, bireysel\/ailesel g\u0131da tedarik a\u011flar\u0131 yerini h\u0131zla s\u00fcpermarketlere b\u0131rak\u0131yordu. Ba\u015fka bir ifadeyle s\u00fcpermarketle\u015fme <\/i>(Keyder ve Yenal, 2013), tar\u0131msal \u015firketle\u015fmenin bir di\u011fer y\u00fcz\u00fc olarak kentlerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor; kentsel g\u0131da t\u00fcketim ili\u015fkilerinin belirleyeni haline geliyordu. \u00d6zetle, tar\u0131mda ve g\u0131da \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde ya\u015fanan bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, yeni akt\u00f6r tiplerinin olu\u015fmas\u0131 ve bu akt\u00f6rler aras\u0131nda yeni tipte ili\u015fkilerin<\/i> geli\u015fmesine sebep oldu. Bu yeni ili\u015fkiler ve ili\u015fki tipleri g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde g\u0131da sorununun temelini olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n
\n
\"\"<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

b. G\u0131da Tedari\u011fi<\/h4>\n

G\u0131da sistemleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u0131da tedari\u011fi, iki y\u00f6nl\u00fc etki g\u00f6steren bir dinami\u011fi ifade eder. Bir yandan s\u00fcpermarketle\u015fme ekseninde kurulan tedarik ili\u015fkileri, halcilik, toptanc\u0131l\u0131k, t\u00fcccarl\u0131k, k\u00fc\u00e7\u00fck sanayi ve i\u015fleme gibi \u00e7e\u015fitli tedarik ili\u015fkilerini var eder. Bir di\u011fer yandan, tar\u0131m\u0131n \u015firketle\u015fmesi ve tar\u0131msal \u00fcretimin de \u015firket ve piyasa ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenmesi y\u00f6n\u00fcnde etki g\u00f6sterir. Bu a\u00e7\u0131dan g\u0131da tedari\u011fi meselesinin kendisi g\u0131da sisteminin iki ucunu birbirine ba\u011flayan bir a\u011f i\u015flevi g\u00f6rerek sistemin kalbinde durmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00dcreticiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u0131da tedari\u011finin \u00f6nemi, \u00fcrettikleri \u00fcr\u00fcnlerin nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla \u00fcr\u00fcnlerin kim taraf\u0131ndan tedarik edece\u011fi meselesidir. 2000\u2019lerin ba\u015f\u0131na kadar devlet destekli tar\u0131msal kooperatifler, birlikler veya devlet kurumlar\u0131 \u00e7ift\u00e7ilerin \u00fcr\u00fcnlerini tedarik eden esas kurumlar\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyordu. Hububat, m\u0131s\u0131r ve \u00e7eltikte Toprak Mahs\u00fclleri Ofisi \u2013 TMO, f\u0131nd\u0131kta F\u0130SKOB\u0130RL\u0130K, \u00e7ayda \u00c7AYKUR, zeytinde TAR\u0130\u015e ve MARMARAB\u0130RL\u0130K, t\u00fct\u00fcnde TEKEL, et, bal\u0131k ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnlerinde Et ve Bal\u0131k Kurumu (E.B.K yeni ismi Et ve S\u00fct Kurumu \u2013 ESK)\u00a0 pancarda PANKOB\u0130RL\u0130K gibi. Bu kurumlar, bir yandan \u00fcreticiden do\u011frudan \u00fcr\u00fcn alarak destekleme politikas\u0131na kamusal temel olu\u015fturmakta, bir yandan \u00fcr\u00fcn\u00fc i\u015fleme kapasitesini kullanarak \u201ckamu g\u00fcvencesinde\u201d g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri \u00fcretmekteydi. Dolay\u0131s\u0131yla hem \u00fcreticiler \u00fcretimlerine devam edecekleri kamu deste\u011fine sahip oluyor hem de topluma do\u011frudan kooperatifler vas\u0131tas\u0131yla \u00fcr\u00fcn tedari\u011fi sa\u011flan\u0131yordu. Bu kooperatiflerin devlet g\u00f6zetiminde oldu\u011fu ve demokratik yap\u0131lar olmad\u0131\u011f\u0131, h\u00fck\u00fcmet politikalar\u0131ndan \u00f6zerk davranamad\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenmelidir.<\/p>\n

2000\u2019lerin ba\u015f\u0131nda IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 g\u00f6zetiminde haz\u0131rlanan Tar\u0131msal Reform Uygulama Projesi \u2013 ARIP (Agricultural Reform Implementation Project) T\u00fcrkiye\u2019nin g\u0131da sisteminde yap\u0131sal de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7t\u0131. Bir yandan tar\u0131msal desteklerin mant\u0131\u011f\u0131 yeniden d\u00fczenlenirken, bir yandan\u00a0 da serbest ticaret politikalar\u0131 uyar\u0131nca tar\u0131msal \u00fcretim ve tedarik kooperatifleri i\u015flevsizle\u015ftirildi ve \u015firketlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc (Aysu, 2014; 2015). G\u0131da sistemindeki piyasala\u015fma, \u00fcreticilerin kendilerini bir t\u00fcr k\u0131rsal giri\u015fimcilere<\/i> d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme bas\u0131nc\u0131 ile beraber d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir (Keyder ve Yenal, 2013). Kendi \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc pazara kendisi sunma gibi bir s\u00fcre\u00e7le ba\u015f ba\u015fa kalan \u00e7ift\u00e7i, \u00fcr\u00fcn borsas\u0131n\u0131n\u0131 olu\u015fturan dengeleri takip etmek; t\u00fcccarlar, tedarik\u00e7iler, g\u0131da trendleri ile olu\u015fan piyasaya kendini uydurmak zorunlulu\u011fu ile ba\u015f ba\u015fa kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcreticiler ya piyasada \u00e7al\u0131\u015fan birer giri\u015fimci <\/i>gibi kendilerini konumland\u0131racak ve yeni neoliberal var olma bi\u00e7imlerinin bi\u00e7ti\u011fi g\u00f6mle\u011fi giyecek, ya da piyasa rasyonalitesinin bas\u0131nc\u0131na dayanamayarak \u00fcretimi ve k\u00f6y\u00fc terk edecektir (ibid<\/i>).<\/p>\n

Kamunun \u201caradan \u00e7ekilmesi\u201d, da\u011f\u0131t\u0131m ve pazarlama maliyetini \u00fcstlenen ancak \u00fcretim ve t\u00fcketim a\u015famas\u0131nda yer almayan \u201carac\u0131\u201d akt\u00f6rlerin g\u0131da sisteminde \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmu\u015ftur.\u00a0 Bu s\u00fcre\u00e7te hem pazara eri\u015fim sorunu<\/i> ya\u015fayan \u00e7ift\u00e7i, hem de son \u00fcr\u00fcn kullan\u0131c\u0131s\u0131 kaybetmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc arac\u0131l\u0131k, i\u00e7inde g\u0131da i\u015fleme end\u00fcstrisinin, b\u00fcy\u00fck lojistik sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn, hallerin, perakendecilerin, s\u00fcpermarketlerin ve k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 devasa bir sekt\u00f6rd\u00fcr ve bu sekt\u00f6r i\u00e7indeki akt\u00f6rlerin tar\u0131m-g\u0131da \u015firketleri ile kurduklar\u0131 ili\u015fkiler, tar\u0131m-g\u0131da sisteminde bu akt\u00f6rlerin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve bask\u0131n unsurlar olmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00dcretim maliyetleri, lojistik, pazara eri\u015fim sorunu, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 vb. bir s\u00fcr\u00fc dinami\u011fin belirledi\u011fi piyasa s\u00fcreci, \u00fcreticilerin rekabet i\u00e7indeki akt\u00f6rlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fcreticiler, verimlili\u011fi artt\u0131racak, maliyeti d\u00fc\u015f\u00fcrecek, lojistik masraflar\u0131n\u0131 asgariye indirecek, kendi hane t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyebilecek bir var olma bi\u00e7imi bulmak zorunda kal\u0131yor. Bu neoliberal rasyonalite<\/i> (Dardot ve Laval, 2012) akt\u00f6rlerin piyasa i\u00e7inde kendisini bir \u015firket olarak kurmas\u0131n\u0131, giri\u015fimci olmas\u0131n\u0131, piyasa ihtiya\u00e7lar\u0131na kendi yordamlar\u0131 ile cevap vermesini, dolay\u0131s\u0131yla \u201chayatta kalmas\u0131n\u0131\u201d zorunlu k\u0131lar. K\u00f6ylerde \u00fcretim yapan \u00e7ift\u00e7iler de bu durumdan azade de\u011fil. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn yeni \u00e7ift\u00e7ilik modeli giri\u015fimci \u00e7ift\u00e7ilik<\/i>tir. Kendini piyasan\u0131n dinamiklerine g\u00f6re dizayn etmeyen \u00e7ift\u00e7ilerin hayatta kalma \u015fans\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn azal\u0131yor.<\/p>\n

c. Akt\u00f6rle\u015fen T\u00fcketici<\/h4>\n

\u0130\u015f bu piyasa mekanizmas\u0131 g\u0131da sorununun ba\u015fka bir temeli olan \u201cger\u00e7ek\u201d, \u201chakiki\u201d, \u201corganik\u201d, \u201csa\u011fl\u0131kl\u0131\u201d, \u201cbesleyici\u201d g\u0131da ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. G\u0131da \u00fcr\u00fcnlerinin gittik\u00e7e g\u00fcvencesizle\u015fmesi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131daya eri\u015fim sorumlulu\u011funu t\u00fcketici \u00fczerine y\u00fckleyen bir s\u00fcreci de ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Sa\u011fl\u0131ks\u0131z beslenmenin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131k problemlerinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, abur-cubur ve besleyici olmayan \u00fcr\u00fcnlerin market raflar\u0131n\u0131 doldurmas\u0131, g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerinde tah\u015fi\u015f hadisesinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, g\u0131dan\u0131n ne oldu\u011fu sorusunu beraberinde getirdi.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\"\"<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Basitle\u015ftirerek s\u00f6yleyecek olursak, \u00fcniversite e\u011fitimi g\u00f6rm\u00fc\u015f, belirli bir entelekt\u00fcel birikime\/sermayeye sahip, kent, ekoloji ve gastronomi meselelerinde duyarl\u0131l\u0131klar ta\u015f\u0131yan kent kesimlerinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131da aray\u0131\u015f\u0131, bu aray\u0131\u015f\u0131n kamusal bir talep olarak tarif edilmesinde, fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fumunda ve g\u0131daya y\u00f6nelik bilginin in\u015fa edilmesinde \u00f6nemli bir pay sahibidir. Bu bilgi, bir yandan \u201cbilin\u00e7li t\u00fcketici\u201d olarak ifade edilen bir kesimin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131, bir yandan bu kesimin ihtiya\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik bir piyasan\u0131n geli\u015fmesini ve ifade edilen ihtiyac\u0131n piyasa ili\u015fkileri i\u00e7inde massedilmesini de tetiklemi\u015ftir. B\u00f6ylece piyasa i\u00e7inde organik <\/i>etiketli \u00fcr\u00fcnlerin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, k\u00f6yl\u00fclerin \u00fcr\u00fcnlerini satarken do\u011fal <\/i>ve k\u00f6y \u00fcr\u00fcn\u00fc<\/i> gibi ifadeler kullanmas\u0131n\u0131 gibi olgular ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.[4]<\/sup><\/a> \u0130leti\u015fim teknolojilerindeki geli\u015fmeler ve sosyal medyan\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, k\u0131r ile kent aras\u0131nda g\u0131da \u00fczerinden kurulan ba\u011f\u0131 bir giri\u015fimcilik olarak g\u00f6ren yeni t\u00fcr arac\u0131lar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kard\u0131: y\u00fczde y\u00fcz do\u011fal \u00fcr\u00fcn satan lokal internet siteleri; T\u00fcrkiye\u2019nin her yerinden en iyi ve gurme \u00fcr\u00fcnleri tedarik edebilen lojistik\/do\u011falc\u0131\/gurme giri\u015fimler; do\u011fal \u00fcretim \u00e7iftlikleri; tarladan evinize do\u011frudan\/arac\u0131s\u0131z do\u011fal\/butik i\u015fletmeler; mahallelerde a\u00e7\u0131lan organik d\u00fckk\u00e2nlar; organik restaurantlar, kafeler, dernekler, etkinlikler\u2026<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Gelir d\u00fczeyi y\u00fcksek kesimler, her hal\u00fckarda y\u00fcksek bedeller \u00f6deyerek sa\u011fl\u0131kl\u0131, besleyici, lezzetli ve yerel \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yan g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerine eri\u015fimlerini piyasa kanallar\u0131 \u00fczerinden s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. K\u0131r ile bir \u015fekilde ba\u011f\u0131 devam eden kesimler, kendi akrabal\u0131k ve hem\u015fehrilik ili\u015fkileri \u00fczerinden enformel yollarla g\u0131da tedari\u011fine devam ediyor. Ancak, k\u0131rla ba\u011f\u0131 \u00e7oktan kopmu\u015f, y\u00fcksek gelir ve dolay\u0131s\u0131yla al\u0131m g\u00fcc\u00fcne sahip olmayan, g\u0131da g\u00fcvencesi sorunu ya\u015fayan b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funluk, piyasa rasyonalitesi i\u00e7inde \u015fekillenen s\u00fcpermarketlere, organik d\u00fckkanlara, web sitelerine, veya bildikleri \u00fcreticilere kendileri eri\u015fmek, kendileri se\u00e7mek, kendileri akt\u00f6rle\u015fmek<\/i> durumundad\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle, b\u00fcy\u00fck t\u00fcketici kesimi piyasa i\u00e7erisinde sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 her \u00fcr\u00fcn ile birlikte kendi akt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc in\u015fa eder.<\/p>\n

Bu ko\u015fullar i\u00e7erisinde, fark\u0131ndal\u0131\u011fa dayal\u0131 bir tak\u0131m tercihlerin, bilin\u00e7li t\u00fcketicili\u011fin, bir tak\u0131m iyilik pe\u015finde ko\u015fan bireysel \u00e7abalar\u0131n son derece k\u0131smi <\/i>oldu\u011funu s\u00f6ylememiz gerekir. Bunun bir ka\u00e7 nedenini s\u0131ralamak \u00f6nemli. \u0130lki, t\u00fcketim nihayetinde g\u0131da sisteminin d\u00f6rt kesimlik d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnden bir tanesidir. Yukar\u0131da aktarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u00fczere, g\u0131da sisteminin her bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc (\u00fcretim \u2013 i\u015fleme- da\u011f\u0131t\u0131m \u2013 t\u00fcketim) bir di\u011feri \u00fczerinde etkileme ve de\u011fi\u015ftirme kapasitesine sahiptir. Ancak, bu kapasitenin k\u0131st\u0131l\u0131 oldu\u011funu ve genel \u00fczerinde ancak k\u0131smi ve yava\u015f d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmemiz gerekir. \u0130kincisi, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n bireysel bir tarzda \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, t\u00fcketicilerin t\u00fcketim \u00fcr\u00fcnlerini se\u00e7me an\u0131ndaki g\u00fcc\u00fcn\u00fc zay\u0131flatan bir durumu ifade eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc se\u00e7im sadece market raf\u0131ndaki \u00fcr\u00fcn ile son kullan\u0131c\u0131 aras\u0131nda ya\u015fanan bir anl\u0131k mesele olman\u0131n \u00e7ok \u00f6tesindedir. G\u0131da sistemini kat eden \u00fcretim \u2013 i\u015fleme \u2013 da\u011f\u0131t\u0131m \u2013 t\u00fcketim ili\u015fkilerinin her b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bu se\u00e7imin niteli\u011fini etkiler. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, g\u0131da sisteminin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc kapsayacak kamu politikalar\u0131 geli\u015ftirilmedi\u011fi s\u00fcrece t\u00fcketim pratikleri \u00e7er\u00e7evesi \u015firketle\u015fmi\u015f g\u0131da sistemi taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f bir tak\u0131m se\u00e7im pratikleri ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakt\u0131r. Bu se\u00e7im pratikleri de, adaletsiz ko\u015fullarda, farkl\u0131 s\u0131n\u0131fsal dinamikleri ve s\u0131n\u0131flar i\u00e7indeki katmanla\u015fmalar\u0131 baz alan ve adaletsizli\u011fi derinle\u015ftiren tercihler olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00d6zetle, g\u0131da sisteminin farkl\u0131 a\u015famalar\u0131nda ya\u015fanan bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, sistem i\u00e7indeki akt\u00f6rlerin piyasa rasyonalitesine tabi birer giri\u015fimci olmas\u0131 ve b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin de bu s\u00fcrecin asli kazanan\u0131 olmas\u0131 sonucunu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Elbette k\u00e2r maksimizasyonu mant\u0131\u011f\u0131na dayanan \u015firketle\u015fmi\u015f g\u0131da sistemi, halk\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve besleyici g\u0131daya eri\u015fimini de\u011fil, tar\u0131m-g\u0131da \u015firketlerinin k\u00e2r\u0131n\u0131 \u00f6nceleyen bir sistemdir. T\u00fcrkiye\u2019de g\u0131da sorunun temelinde i\u015fte bu dinamik yatmaktad\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
<\/div>\n<\/section>\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

3. M\u00fc\u015fterek G\u0131da Politikalar\u0131<\/h3>\n

Bu b\u00f6l\u00fcme kadar betimlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u015firketle\u015fmi\u015f g\u0131da sistemi tohumdan sofraya kadar giden s\u00fcre\u00e7te yukar\u0131daki tipte akt\u00f6rlerin olu\u015fumuyla ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Bu sistem, g\u0131dada s\u0131n\u0131fsal katmanla\u015fmay\u0131 ve adaletsizli\u011fi peki\u015ftiren, akt\u00f6rleri sistemin i\u00e7ine ancak bir piyasa oyuncusu olduklar\u0131 s\u00fcrece dahil eden, dolay\u0131s\u0131yla kamusal politika \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinden d\u0131\u015flayan ve g\u0131da \u00fczerinde \u015firket egemenli\u011fini icra eden bir modeldir. G\u0131dan\u0131n metala\u015fma s\u00fcreci daha en ba\u015fta, tohum-toprak \u00fczerinden ba\u015flamakta, son kullan\u0131c\u0131n\u0131n market tercihlerinde tamamlanmaktad\u0131r. M\u00fc\u015fterek g\u0131da politikas\u0131 i\u00e7in i\u015fte bu akt\u00f6rlerin olu\u015fum dinamikleri, direni\u015f dinamikleri ve m\u00fc\u015fterekle\u015ftirme dinamiklerini takip etmemiz ve aralar\u0131ndaki ba\u011f\u0131 g\u00f6recek ve kuracak bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirmemiz gerekmektedir.<\/p>\n

a. G\u0131da Egemenli\u011fi<\/h4>\n

M\u00fc\u015fterek g\u0131da politikalar\u0131 ancak bir tak\u0131m somut ili\u015fkilerden yola \u00e7\u0131karak ve bu ili\u015fkiler i\u00e7inde olu\u015fan akt\u00f6rlerin faaliyeti \u00fczerinden in\u015fa edilebilir. Bu politikalar i\u00e7in g\u0131da konusunda hakiki akt\u00f6rlerin belirleyici olmas\u0131, politika \u00fcretmesi, bu politikalar\u0131 icra edecek mekanizmalar geli\u015ftirilmesine odaklan\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00dcretimden t\u00fcketime kadar b\u00fct\u00fcn s\u00fcre\u00e7lerde \u00f6rg\u00fctlenen akt\u00f6rlerin kat\u0131l\u0131mc\u0131 mekanizmalarla kendi g\u0131da politikalar\u0131na karar verdikleri bir sistem ancak g\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekle\u015fmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labilir.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
1996 y\u0131l\u0131ndaki 2. Genel Konferans\u0131nda La Via Campesina<\/i>[5]<\/sup><\/a>, o zamana kadar \u00f6zellikle Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc FAO\u2019nun destekledi\u011fi ve devletlerin benimsemesini \u00f6nerdi\u011fi \u201cg\u0131da g\u00fcvenli\u011fi \u2013 g\u00fcvenceli g\u0131da\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131na bir alternatif olarak g\u0131da egemenli\u011fi<\/i> yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi. G\u0131da g\u00fcvenli\u011fi kavram\u0131n\u0131n \u015firket tar\u0131m\u0131 ekseninde kurguland\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fcreticileri ve \u00fcretim ko\u015fullar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almayan k\u0131s\u0131tl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m olarak geli\u015ftirildi\u011fini ifade eden La Via Campesina<\/i> g\u0131da egemenli\u011fini, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7ilerin ve \u00fcretici k\u00f6yl\u00fclerin tar\u0131msal \u00fcretim s\u00fcrecinin merkezinde oldu\u011fu, g\u0131da sisteminin \u00fcretici ve t\u00fcketicilerin \u00e7\u0131kar\u0131na yeniden tasarlanaca\u011f\u0131, g\u0131da \u00fcreten ve g\u0131day\u0131 t\u00fcketenlerin g\u0131da sisteminin kalbine yerle\u015fmesi gerekti\u011fi bir model olarak kurgulam\u0131\u015ft\u0131. \"\"Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi konseptinin d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 g\u0131dan\u0131n \u00fcretim ko\u015fullar\u0131 meselesini g\u0131da \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar\u0131n merkezine ta\u015f\u0131may\u0131 \u00f6nermekteydi. B\u00f6ylece, k\u00f6yl\u00fc tar\u0131m\u0131 i\u00e7in merkezi \u00f6nemde olan topra\u011fa eri\u015fim, tohum, biyo\u00e7e\u015fitlilik, meralara, ormanlara ve nehirlere eri\u015fim ve kullan\u0131m, do\u011fal y\u00f6ntemlerin kullan\u0131m\u0131 gibi meseleler tekrardan g\u0131da sorunun asli unsurlar\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktayd\u0131.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

2007 y\u0131l\u0131nda Mali\u2019nin Nyeleni kasabas\u0131nda La Via Campesina<\/i> \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fen Nyeleni G\u0131da Egemenli\u011fi Forumu<\/i>, g\u0131da egemenli\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 g\u0131da sisteminin t\u00fcm akt\u00f6rlerine do\u011fru geni\u015fleterek k\u00fcresel bir hareketin tohumlar\u0131n\u0131 atm\u0131\u015ft\u0131r[6]<\/sup><\/a>. G\u0131da egemenli\u011finin k\u00fcresel ilkeleri belirlenmi\u015f, \u015firket tar\u0131m\u0131na, end\u00fcstriyel g\u0131da sistemine a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ve g\u0131da egemenli\u011fi m\u00fccadelesi toplumsal bir hareket olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu forumda g\u0131da egemenli\u011finin alt\u0131 prensibi \u015fu \u015fekilde belirlenmi\u015ftir (aktaran: Kocag\u00f6z, 2018):<\/p>\n

    \n
  1. G\u0131da Hakk\u0131:<\/strong> Herkesin yeterli, sa\u011fl\u0131kl\u0131, toplumun k\u00fclt\u00fcr\u00fcne uygun g\u0131daya eri\u015fim hakk\u0131 vard\u0131r. G\u0131da ticari bir mal de\u011fildir ve k\u00fcresel \u015firketler taraf\u0131ndan y\u00f6netilmemelidir.<\/li>\n
  2. G\u0131da \u00dcreticilerinin Haklar\u0131:<\/strong> Geleneksel olarak g\u0131da \u00fcreten b\u00fct\u00fcn kesimlerin \u00fcretme ve ya\u015famlar\u0131n\u0131 devam ettirme hakk\u0131 vard\u0131r. G\u0131da \u00fcreticilerinin \u00fcretim hakk\u0131 tasfiye edilemez. Kad\u0131nlar\u0131n her alanda s\u00f6z hakk\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n
  3. Yerel g\u0131da sistemleri:<\/strong> G\u0131da sistemi yerelle\u015fmelidir. G\u0131da sistemleri \u00fczerinde \u00fcretici ve t\u00fcketicilerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 inisiyatifine dayanan karar alma y\u00f6ntemleri geli\u015ftirilmelidir. \u00dcreticilere nitelikli, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve besleyici g\u0131da \u00fcretme, bu \u00fcr\u00fcnleri t\u00fcketicilere sunma hakk\u0131 tan\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n
  4. Ortak varl\u0131klar:<\/strong> K\u00f6yl\u00fclerin ortak varl\u0131klar\u0131 olan meralar, dereler, ormanlar; ayn\u0131 zamanda \u00fcretim yap\u0131lan tar\u0131msal araziler \u00fcreticiler lehine g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmal\u0131, ticarile\u015ftirilmesi reddedilmelidir.<\/li>\n
  5. Bilgi ve deneyim aktar\u0131m\u0131:<\/strong> \u00c7ift\u00e7ilerin yerel ve pratik deneyimine dayanan bilgi g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmal\u0131, yeni ku\u015faklara aktar\u0131lmal\u0131 ve ticaretin konusu olmaktan \u00e7\u0131kart\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n
  6. Ekoloji:<\/strong> Do\u011fa ile dost ekolojik tar\u0131m modelleri desteklenmelidir. Ekolojik tar\u0131m pratikleri iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 gezegeni so\u011futur, topra\u011f\u0131 ve iklimi onar\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n

    \u015eirket tar\u0131m\u0131 ve \u015firketle\u015fmi\u015f g\u0131da sistemi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcreticiler cephesinden gelen ve di\u011fer kesimlere do\u011fru geni\u015fleyen g\u0131da egemenli\u011fi paradigmas\u0131 hem olu\u015fumu hem de geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkate de\u011fer. Bir yandan, olu\u015fumu ve \u00f6rg\u00fctlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201ctopra\u011f\u0131n insanlar\u0131\u201d olan g\u0131da \u00fcreticilerinin \u00f6z\u00f6rg\u00fctlenmesi olarak
    \nLa Via Campesina, g\u0131da sisteminin kalbine \u00fcreticileri ve \u00fcretim sorununu yerle\u015ftirmi\u015ftir (Mart\u00ednez-Torres ve Rosset, 2010). Bir di\u011fer yandan, g\u0131da egemenli\u011fi stratejik olarak toplumun di\u011fer kesimleriyle i\u015fbirli\u011fi kurman\u0131n pratik bir zemin \u00f6nerisidir (Bknz: Kocag\u00f6z 2016a, 2016b). B\u00f6ylece, g\u0131da sistemi i\u00e7inde yer alan b\u00fct\u00fcn akt\u00f6rler i\u00e7in m\u00fc\u015fterek g\u0131da politikalar\u0131 \u00fcretmenin ve \u00f6rg\u00fctlemenin paradigmas\u0131 ve pratik zemini tarif edilmi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

    \n
    \n
    \n
    <\/div>\n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n

    La Via Campesina\u2019n\u0131n savundu\u011fu k\u00f6yl\u00fc tar\u0131m\u0131<\/i> [peasant agroecology]\u00a0ve ekolojik tar\u0131m [agroecology] yakla\u015f\u0131mlar\u0131, \u00fcretici k\u00f6yl\u00fclerin (ve\/veya k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7ilerin) topra\u011fa eri\u015fimini garanti alt\u0131na alan, k\u00f6yl\u00fclerin dere, orman, mera, yayla vb. ortak varl\u0131klar\u0131 kullan\u0131m hukukuna [de\u011ferine] istinaden kulland\u0131klar\u0131, topra\u011fa, do\u011faya ve eme\u011fe dost bir tar\u0131msal model \u00f6nerisi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, k\u00fc\u00e7\u00fck toprak sahibi \u00e7ift\u00e7ilerin topraklar\u0131n\u0131 savunmas\u0131 ve topra\u011fa eri\u015fim hakk\u0131 m\u00fccadelesi k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn en temel sorunlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. \"\"\u00d6zellikle k\u00fcresel toprak gasp\u0131<\/i> (Borras ve Franco, 2013) tar\u0131msal yap\u0131larda temel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere yol a\u00e7makta, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7iler \u015firketler kar\u015f\u0131s\u0131nda ekonomi d\u0131\u015f\u0131 yollarla (Glassman 2017) topraklar\u0131ndan tasfiye edilmekte ve toprak m\u00fccadelesi k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7i m\u00fccadelelerinin ba\u015f\u0131nda gelmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de bu durum Hidroelektrik Santral (HES), R\u00fczgar Enerji Santrali (JES), Baraj, Maden, Jeotermal (JES), vb. enerji ve kalk\u0131nma projelerinde s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. Topra\u011f\u0131 \u201ckamula\u015ft\u0131r\u0131lan\u201d ve kullan\u0131m haklar\u0131 \u015firketlere devreden k\u00f6yl\u00fcler, ba\u015fta kendi topraklar\u0131 olmak \u00fczere m\u00fc\u015fterekleri savunmak \u00fczere harekete ge\u00e7mekte, \u015firketlere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmektedir. Latin Amerika\u2019daki k\u0131r temelli toplumsal hareketlerin en temel talebi s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6neminden kalma b\u00fcy\u00fck toprak sahipli\u011fi sisteminin (latifundo<\/i>) de\u011fi\u015fmesi, b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir tar\u0131m reformu etraf\u0131nda topraklar\u0131n adaletli bir \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131d\u0131r. K\u00fcresel \u00e7apta en b\u00fcy\u00fck ve pop\u00fcler toplumsal hareketlerden biri olan Topraks\u0131z K\u0131r \u0130\u015f\u00e7ileri Hareketi \u2013 MST (Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem Terra<\/i>) en temel ama\u00e7lar\u0131ndan biri olarak topra\u011fa eri\u015fim meselesini ve tar\u0131m reformunu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r. MST, topraks\u0131z k\u0131r i\u015f\u00e7isi olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fclerin topra\u011fa eri\u015fim hakk\u0131 m\u00fccadelesinden do\u011fmu\u015ftur ve en radikal eylemleri de latifundolar\u0131 <\/i>i\u015fgal ederek k\u00f6yl\u00fclerin topra\u011fa eri\u015fimini sa\u011flamakt\u0131r. Kendisini sosyalist olarak tan\u0131mlayan MST, toprak reformunun uyguland\u0131\u011f\u0131 yerlerde topra\u011f\u0131 adil bir \u015fekilde topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fclere da\u011f\u0131t\u0131r ve onlar\u0131n toprak sahibi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n

    \"\"B\u00f6ylesi bir konjonkt\u00fcr i\u00e7inde, g\u0131da \u00fcretiminin temelinde yer alan, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli tar\u0131msal \u00fcretim yapan \u00e7ift\u00e7ilerin topra\u011fa eri\u015fim m\u00fccadelesi ayn\u0131 zamanda \u00fcretim yapma, ekolojik tar\u0131m\u0131 savunma m\u00fccadelesi olarak g\u0131da egemenli\u011finin \u00e7ok temel bir unsuru \u015feklinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Bu ama\u00e7la MST\u2019den k\u0131sa bir anektod aktarabiliriz. MST, toprak i\u015fgal etti\u011fi yerleri \u00f6nce \u00e7ad\u0131r kamplar\u0131 kurarak bir ya\u015fam alan\u0131na \u00e7evirir ve tar\u0131msal \u00fcretime ba\u015flar. \u00dcretilen g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri, kooperatifler yoluyla sat\u0131l\u0131r. \u0130\u015fgal s\u00fcre\u00e7leri ba\u015far\u0131l\u0131 olur ve Tar\u0131m Reformu Bakanl\u0131\u011f\u0131 i\u015fgalci topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fclere toprak vermeyi kabul ederse, k\u00f6yl\u00fcler topraklara yerle\u015fir ve yeni bir ya\u015fam alan\u0131 kurmaya giri\u015fir. Bu yerle\u015fimler <\/i>de yine MST\u2019nin kolektif \u00f6rg\u00fctlenme ve \u00fcretme prensipleri etraf\u0131nda d\u00fczenlenir. MSTli \u00fcreticiler ayr\u0131ca her sene kendi b\u00f6lgelerinde ve 3 senedir de ulusal \u00e7apl\u0131 Tar\u0131m Reformu Panay\u0131rlar\u0131<\/i> d\u00fczenlemektedir. \u0130\u015fte bu panay\u0131rlarda, tar\u0131m reformunun neden gerekli oldu\u011fu, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerin k\u00f6yl\u00fc tar\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemi anlat\u0131l\u0131r, ayr\u0131ca t\u00fcketiciler \u00e7ift\u00e7ilerle bulu\u015farak tan\u0131\u015fma ve do\u011frudan \u00fcr\u00fcn alma \u015fans\u0131 bulur. Bu al\u0131\u015fveri\u015f an\u0131, g\u0131da egemenli\u011finin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi momentlerden bir tanesidir. Zira ne \u00fcretece\u011fine kendisi karar vermi\u015f \u00e7ift\u00e7iler, kendi \u00f6rg\u00fctleri \u00fczerinden t\u00fcketicilerle bulu\u015farak sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve besleyici g\u0131dalar\u0131 onlara ula\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n

    2016 y\u0131l\u0131nda Brezilya\u2019da ya\u015fanan parlementer darbe<\/i> (Aysu, 2016) sonras\u0131nda MST liderlerinden Jo\u00e3o Pedro St\u00e9dile kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli toplant\u0131larda Temer h\u00fck\u00fcmeti ile tar\u0131m \u015firketlerinin aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor, h\u00fck\u00fcmetin att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mlar\u0131n bu \u015firketlerin \u00e7\u0131kar\u0131na oldu\u011funu serimliyor, her ekolojik tar\u0131m \u00fcr\u00fcn\u00fcn darbe kar\u015f\u0131t\u0131 bir muhtevaya sahip oldu\u011funu ifade ediyordu. Stedile\u2019nin ifade etti\u011fi gibi darbe tar\u0131m \u015firketlerinin \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00fczerine kurulmu\u015ftu ve b\u00fct\u00fcn toplumu ilgilendiren g\u0131da meselesinde \u00f6nemli bir politik hat kurman\u0131n zorunlulu\u011funu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131yla g\u0131da egemenli\u011finin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi her moment ayn\u0131 zamanda darbeye kar\u015f\u0131 demokrasiyi, \u015firketle\u015fmi\u015f g\u0131da sistemine kar\u015f\u0131 g\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekle\u015ftirilmesini ifade ediyordu. Tabi bu anektodun Brezilya\u2019n\u0131n \u00f6zg\u00fcn durumuna ba\u011fl\u0131 olarak ko\u015fulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekir (Kocag\u00f6z, 2016c).<\/p>\n

    K\u0131saca \u00f6zetleyecek olursak, g\u0131da egemenli\u011finin g\u0131day\u0131 politik bir mesele olarak kavrad\u0131\u011f\u0131n\u0131, akt\u00f6rleri tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu akt\u00f6rleri de g\u0131da sisteminin kalbine yerle\u015ftirdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7iden kolektif \u00e7iftlik pratiklerine, bu akt\u00f6rlerin s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde m\u00fc\u015fterek \u00f6rg\u00fctlenmeler i\u00e7erisinde yer almas\u0131n\u0131, birbirleriyle ba\u011flar kurmas\u0131n\u0131, m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinden ziyade kooperatif ili\u015fkileri \u00f6nceleyen yakla\u015f\u0131mlar geli\u015ftirmesini, g\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekle\u015fmesi yolunda yerel, ulusal, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel politikalar \u00fcretmesini ve bu politikalar\u0131n da kamu taraf\u0131ndan icra edilmesini savundu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. G\u0131da egemenli\u011fi bu ba\u011flamda g\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekle\u015fmesinin ve m\u00fc\u015fterek g\u0131da politikalar\u0131 \u00fcretilmesinin temelinde yer almakta, s\u0131n\u0131fsal bir mesele olarak g\u0131da hakk\u0131n\u0131n ve g\u0131da adaletinin genel \u00e7er\u00e7evesini belirlemektedir (Allen ve Smolski, 2016).<\/p>\n

    b. T\u00fcrkiye\u2019de G\u0131da \u0130nisiyatifleri<\/h4>\n

    G\u0131da egemenli\u011finin hayata ge\u00e7mesi i\u00e7in g\u0131da sisteminin akt\u00f6rlerinin \u00f6rg\u00fctlenmesi ve ba\u011flar kurmas\u0131 gerekir. Bir yandan bu \u00f6rg\u00fctlenmeler her akt\u00f6r grubun haklar\u0131n\u0131 tan\u0131mlayacak ve bu haklar\u0131 savunacak politika \u00f6nerileri geli\u015ftirecek, akt\u00f6rler aras\u0131 ba\u011flar kurarak m\u00fc\u015fterek g\u0131da politikalar\u0131 in\u015fa edecek, bir yandan da g\u0131day\u0131 reel olarak m\u00fc\u015fterekle\u015ftirecek ve g\u0131da egemenli\u011fini bug\u00fcn ve \u015fimdi hayata ge\u00e7irecek yollar aramaktad\u0131r.<\/p>\n

    T\u00fcrkiye\u2019de 2000li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131 itibariyle \u00e7ift\u00e7iler sendikal \u00f6rg\u00fctlenmeler kurma ve yukar\u0131da betimlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece kar\u015f\u0131 tar\u0131msal \u00fcretim haklar\u0131n\u0131 savunmaya karar verdi. \u00dcretici k\u00f6yl\u00fcleri tek bir sendikal yap\u0131 etraf\u0131nda bir araya getirmeyi ama\u00e7layan T\u00fcm \u00dcretici K\u00f6yl\u00fcler Sendikas\u0131<\/i> (T\u00fcm-K\u00f6y-SEN) ve \u00fcr\u00fcn bazl\u0131 sendikala\u015fmay\u0131 \u00f6n\u00fcne koyarak 2008 y\u0131l\u0131nda konfederasyonla\u015fan \u00c7ift\u00e7i Sendikalar\u0131 Konfederasyonu<\/i> (\u00c7ift\u00e7i-SEN), tar\u0131mda piyasala\u015fma ve neoliberal politikalara kar\u015f\u0131 \u00e7ift\u00e7i merkezli bir siyaset \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00c7ift\u00e7i-SEN\u2019in La Via Campesina \u00fcyesi olmas\u0131 ve 2009 y\u0131l\u0131nda Avrupa Via Campesina Koordinasyonu\u2019nun kurulu\u015f s\u00fcrecinde yer almas\u0131, g\u0131da egemenli\u011fi m\u00fccadelesinin T\u00fcrkiye\u2019de tan\u0131nmas\u0131 ve in\u015fa edilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir mihenk ta\u015f\u0131d\u0131r.[7]<\/sup><\/a><\/p>\n

    Yine 2000li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda GDO\u2019lara yol a\u00e7an d\u00fczenlemelerin yap\u0131lma giri\u015fimi farkl\u0131 toplum kesimlerini yan yana getirerek GDO Kar\u015f\u0131t\u0131 Platform\u2019un kurulu\u015funu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ift\u00e7ilerden m\u00fchendislere, t\u00fcketici \u00f6rg\u00fctlerinden siyasi partilere kadar geni\u015f bir kesimi i\u00e7ine alan bu platform, \u00e7ift\u00e7iler ile kentlilerin ittifak\u0131 olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00f6rnektir. B\u00f6ylece tar\u0131m ve g\u0131da, beraber, kentli ve k\u00f6yl\u00fc kesimlerin ortak m\u00fccadelesi haline gelmi\u015f, bir m\u00fc\u015fterek olarak savunulmu\u015ftur.<\/p>\n

    G\u0131da g\u00fcvenli\u011fi aray\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcketiciler elbette yaln\u0131zca bireysel se\u00e7imleri \u00fczerinden g\u0131da sistemine dahil olmamaktad\u0131r. T\u00fcketicilerin\/yar\u0131-\u00fcreticilerin\/t\u00fcreticilerin kurdu\u011fu bir tak\u0131m dernekler, kooperatifler, g\u0131da topluluklar\u0131, a\u011flar, inisiyatifler, mevcut g\u0131da sistemini kabul etmeyen ve de\u011fi\u015ftirmek\/d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek isteyenleri bir araya getiren \u00e7e\u015fitli \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imleri olarak T\u00fcrkiye\u2019de az\u0131msanamayacak bir s\u00fcredir faaliyet g\u00f6steriyor[8]<\/sup><\/a>. Bunlar\u0131n yan\u0131nda, ekolojik pazarlar, yery\u00fcz\u00fc pazarlar\u0131, ortak mutfaklar, t\u00fcketim dernekleri, kent bostanlar\u0131, kent bah\u00e7eleri gibi \u00e7e\u015fitli \u00fcretici-t\u00fcketici inisiyatiflerinin var oldu\u011funu da eklememiz gerekir[9]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

    G\u0131da topluluklar\u0131 ve t\u00fcketim kooperatifleri<\/i> esas\u0131nda fiilen g\u0131da egemenli\u011finin hayata ge\u00e7irilmesidir. Bu inisiyatifler, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve besleyici g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerini arac\u0131s\u0131z bir \u015fekilde-do\u011frundan \u00fcreticilerden tedarik ederek son kullan\u0131c\u0131lara ula\u015ft\u0131r\u0131r. Bu inisiyatifler genellikle herkesin kat\u0131l\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k, demokratik, hiyerar\u015fik olmayan yap\u0131lar olarak \u00f6rg\u00fctlenir. K\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmezler, dolay\u0131s\u0131yla g\u0131da \u00fczerinden herhangi bir rant elde edilmesi s\u00f6z konusu de\u011fildir. G\u0131da inisiyatifleri temel olarak ekolojik tar\u0131m yapan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7ilerle \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7ilerin \u00fcretim hakk\u0131n\u0131 desteklemekte, hayatta kalma m\u00fccadelesine de bu destek ile katk\u0131 sunmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr \u00e7ift\u00e7ilerin bulunmas\u0131, temas kurulmas\u0131 ve desteklenmesi, kent ile k\u0131r aras\u0131ndaki mesafeyi k\u0131saltmakta, kat\u0131l\u0131mc\u0131 ve temasa dayal\u0131<\/i> yeni bir ili\u015fki bi\u00e7imini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r (Aysu 2015). B\u00f6ylece bu inisiyatiflerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve besleyici g\u0131daya herkesin eri\u015fimini savunmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u0131day\u0131 bir m\u00fc\u015fterek olarak in\u015fa ettiklerini s\u00f6yleyebiliriz.[10]<\/sup><\/a> Bunun inisiyatifler d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6zellikle \u0130stanbul\u2019da tehdit alt\u0131nda olan kent bostanlar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli inisiyatifler taraf\u0131ndan desteklenmesi[11]<\/sup><\/a>, kentte yeni tar\u0131msal bah\u00e7elerin kurulmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi[12]<\/sup><\/a>, \u015eile ve Silivri gibi \u0130stanbul\u2019un son tar\u0131msal \u00fcretim yapan il\u00e7elerinde Belediyelerin de katk\u0131s\u0131yla \u00fcreticilerin desteklenmesi[13]<\/sup><\/a> gibi \u00f6rneklerden bahsetmemiz m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

    Mevcut g\u0131da sisteminin temel sorunlar\u0131ndan biri lojistik meselesidir. Kent ve k\u0131r mekanlar\u0131n\u0131n tar\u0131msal \u00fcretim \/ t\u00fcketim mek\u00e2nlar\u0131 olarak ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00f6rne\u011fin \u0130stanbul gibi bir \u015fehri tar\u0131mdan uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131m alanlar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Halbuki kent i\u00e7i g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerinin \u00fcretiminin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, g\u0131da sisteminin yerelle\u015fmesini, dolay\u0131s\u0131yla lojistik masraflar\u0131n ve ekolojik tahribat\u0131n azalmas\u0131na sebep olabilir. Kent bah\u00e7elerinin ve kentsel tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n desteklenmesi, \u00fcretici ve t\u00fcketicilerin birbirine yakla\u015fmas\u0131 ve temaslar\u0131 artt\u0131rmas\u0131na, aradaki mesafenin k\u0131salmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Bu da g\u0131da inisiyatiflerin b\u00fcy\u00fcmesi, yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, \u00e7e\u015fitlenmesi ve geli\u015fmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilir.[14]<\/sup><\/a><\/p>\n

    Son olarak, k\u0131rda yeni \u00e7ift\u00e7ili\u011fe ba\u015flayan, kolektif tar\u0131m pratiklerini savunan ve destekleyen olu\u015fumlardan da bahsetmek elzem[15]<\/sup><\/a>. Bu kolektif pratikler hem tar\u0131msal deneyimin end\u00fcstriyel olmayan yollar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan, hem de tar\u0131m\u0131 kolektif bir pratik olarak in\u015fa etme a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n

    c. G\u0131day\u0131 M\u00fc\u015fterekle\u015ftirmenin Siyaseti<\/h4>\n

    G\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekle\u015ftirilmesi meselesi g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere akt\u00f6rlerin olu\u015fumu<\/i>nu ve birbirleri aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n kurulmas\u0131<\/i>n\u0131 sa\u011flamak, akt\u00f6rlerin kat\u0131l\u0131mc\u0131 ve demokratik mekanizmalar in\u015fa ederek g\u0131da egemenli\u011fini in\u015fa etmesini gerektiriyor. Bunun i\u00e7in yerel, ulusal, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel \u00e7apta g\u0131da inisiyatiflerinin in\u015fa edilmesi, mevcut g\u0131da inisiyatiflerinin g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve desteklenmesi, farkl\u0131 g\u0131da inisiyatifleri aras\u0131nda ba\u011flant\u0131lar kurulmas\u0131 ve ortak \u00e7al\u0131\u015fma zeminleri in\u015fa edilmesi elzem.<\/p>\n

    G\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekle\u015ftirilmesi \u00f6ncelikle mevcut g\u0131da sisteminin her a\u015famas\u0131nda direni\u015f imkanlar\u0131 a\u00e7may\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, mevcut end\u00fcstriyel-monok\u00fclt\u00fcr tar\u0131msal modeli reddetmek, bunun yerine ekolojik tar\u0131msal modeli ve k\u00f6yl\u00fc tar\u0131m\u0131n\u0131 savunmak elzem. \u00d6rne\u011fin Hopa\u2019da, Devrek\u2019te, Tire\u2019de, Ovac\u0131k\u2019ta, Hozat\u2019ta k\u00fc\u00e7\u00fck ve\/ya orta \u00e7ift\u00e7ilerin yan yana gelerek olu\u015fturduklar\u0131 \u00fcretici kooperatifleri, bir yandan \u00e7ift\u00e7ilerin yukar\u0131da tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z haklar\u0131n\u0131 savunmay\u0131, bir yandan sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri \u00fcretmeyi hedefliyor. Dolay\u0131s\u0131yla tekil \u00e7ift\u00e7iler kooperatif \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda m\u00fc\u015fterek bir zeminde yeni t\u00fcrde ili\u015fkiler \u00f6rg\u00fctlemekteler. Bu gibi \u00e7ift\u00e7i \u00f6rg\u00fctlenmelerinin artmas\u0131, ekolojik tar\u0131m yapan daha \u00e7ok \u00e7ift\u00e7inin \u00f6rg\u00fctlenmesi ve bir araya gelmesi, ayr\u0131ca \u00e7ift\u00e7ili\u011fe yeni ba\u015flamak isteyenlerin de bir araya gelmesi ve \u00f6rg\u00fctlenme kanallar\u0131 a\u00e7mas\u0131 yeni bir tar\u0131msal modelin kurulmas\u0131n\u0131n bir n\u00fcvesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n

    Tar\u0131msal \u00fcretim kooperatiflerinin ayn\u0131 zamanda \u00fcr\u00fcn i\u015fleme kapasitelerinin artmas\u0131 da \u00e7ok \u00f6nemli. \u00d6rne\u011fin \u00c7AYKUR ve di\u011fer \u015firketlerin yan\u0131nda Hopa \u00c7ay Kooperatifi\u2019nin ayakta kalabilmesinin temel ko\u015fulu ya\u015f \u00e7ay\u0131 (tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn\u00fc) kuru \u00e7aya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmesi (i\u015fleyebilmesi) ve bunu kendi alternatif kanallar\u0131 \u00fczerinden yaratt\u0131\u011f\u0131 pazara sunabilmesidir. Ayn\u0131 \u015fekilde Tire S\u00fct Kooperatifi\u2019nin entegre tesislerinin g\u00fc\u00e7lenmesi ve s\u00fct i\u015fleme kapasitesinin geli\u015fmesi, daha fazla t\u00fcketiciye ula\u015fmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r. Tire S\u00fct Kooperatifi\u2019nin \u0130zmir Belediyesi ile yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmalar \u00fczerinden \u00fcr\u00fcnlerini hanelere ve okullara ula\u015ft\u0131rabilmesi, kamunun bu t\u00fcr kooperatif \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 desteklemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir \u00f6rnek olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

    Yukar\u0131da and\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcrde t\u00fcketici temelli g\u0131da inisiyatifleri, t\u00fcketicilerin bir araya gelerek ortak sorunlar\u0131na ortak \u00e7\u00f6z\u00fcm arama pratikleri geli\u015ftirmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00f6rg\u00fctlenme deneyimidir. B\u00f6ylece, bir yandan ekolojik tar\u0131m\u0131n desteklenmesi m\u00fcmk\u00fcn olurken bir yandan da kentsel \u00f6rg\u00fctlenme pratikleri geli\u015fmekte ve kent temelli bir g\u0131da politikas\u0131n\u0131 in\u015fa edecek akt\u00f6rlerin temelleri at\u0131lmaktad\u0131r. 2017 y\u0131l\u0131nda \u00e7e\u015fitli g\u0131da inisiyatifleri taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen 2. G\u0131da Topluluklar\u0131 \u00c7al\u0131\u015ftay\u0131<\/i>[16]<\/sup><\/a> ile 2018 y\u0131l\u0131nda Kad\u0131k\u00f6y Kooperatifi<\/i> taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen \u015eeker Fabrikalar\u0131n\u0131n \u00d6zelle\u015ftirilmesi Ba\u011flam\u0131nda G\u0131da Egemenli\u011fi At\u00f6lyesi<\/i>, bu t\u00fcr bir araya geli\u015flerin ve ortak politika \u00fcretme zeminleri yaratman\u0131n \u00f6rnekleri olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. And\u0131\u011f\u0131m\u0131z etkinliklere hem \u00fcreticiler hem de t\u00fcketicilerin kat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, bilgi ve politika \u00fcretimi konusunda yatay ve dayan\u0131\u015fmac\u0131 ili\u015fkilerin tabandan geli\u015ftirilmesi, g\u0131dan\u0131n m\u00fc\u015fterekle\u015ftilme politikalar\u0131n\u0131n nas\u0131l yap\u0131labilece\u011fine dair de \u00f6nemli bi\u00e7imsel yan\u0131tlar sunmaktad\u0131r.<\/p>\n

    Kentsel g\u0131da inisiyatifleri bir yandan tar\u0131m-g\u0131da politikalar\u0131na y\u00f6nelik bir alternatif in\u015fa etmeye ve mevcut alternatifleri desteklemeye y\u00f6nelmi\u015fken, bir yandan da kent mek\u00e2n\u0131n\u0131n nas\u0131l d\u00fczenlenmesi gerekti\u011fi, \u00fcretim ve t\u00fcketim ili\u015fkilerinin ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc in\u015fa edilme imkan\u0131, g\u0131da \u00fczerinden katmanla\u015fan s\u0131n\u0131fsal adaletsizli\u011fe kolektif, kal\u0131c\u0131 ve b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir \u00e7\u00f6z\u00fcm geli\u015ftirme imkan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu haliyle bu inisiyatiflerin kent temelli emek hareketi ve k\u0131r temelli emek hareketi aras\u0131nda bir ba\u011f kurma ve kentsel toplumsal m\u00fccadelelerin bir par\u00e7as\u0131 olma imk\u00e2nlar\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Herkesin kat\u0131l\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k ve demokratik yap\u0131lar\u0131yla, kurulan geni\u015f ba\u011flant\u0131lar ve a\u011flarla, bir m\u00fc\u015fterek olarak g\u0131da meselesini sorunsalla\u015ft\u0131rarak farkl\u0131 kesimleri m\u00fc\u015fterek bir zeminde dayan\u0131\u015fma ve beraberlik in\u015fa etme gibi \u00f6zellikleri sebebiyle g\u0131da inisiyatiflerinin toplumsal m\u00fccadelelerin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olma imk\u00e2n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade edebiliriz.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n

    \n
    <\/div>\n<\/section>\n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n

    Sons\u00f6z: D\u00f6rt Taktik<\/h3>\n

    G\u0131day\u0131 m\u00fc\u015fterekle\u015ftirmenin ve m\u00fc\u015fterek g\u0131da politikalar\u0131 olu\u015fturman\u0131n stratejisini d\u00f6rt ana taktik \u00fczerinden tarif edebiliriz. Birinci taktik<\/em>, g\u0131da sisteminin ele\u015ftirel<\/em>bilgisinin \u00fcretilmesidir. \u015eirketle\u015fmi\u015f g\u0131da sisteminin ele\u015ftirisi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve besleyici g\u0131dan\u0131n ne oldu\u011fu ve bu g\u0131daya nas\u0131l eri\u015filece\u011fine y\u00f6nelik bilgi \u00fcretimini zorunlu k\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00fcreticiler ve g\u0131da inisiyatifleri bir arada ve dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde bu bilgi \u00fcretimine katk\u0131da bulunur ve bu bilginin kamusalla\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterir. \u0130kinci taktik<\/em>, g\u0131da inisiyatiflerinin \u00f6rg\u00fctlenmesidir. K\u0131rda mevcut sendikal \u00e7al\u0131\u015fmalar ve kolektif \u00e7iftlik pratikleri bunun temelleridir. Kentte yukar\u0131da and\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u0131da inisiyatifleri m\u00fc\u015fterek zeminler in\u015fa edebildi\u011fi s\u00fcrece birer alternatif olma potansiyeli kazan\u0131r.[17]<\/sup><\/a>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc taktik<\/em>, kent ve k\u0131r temelli \u00f6rg\u00fctlenmelerin ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmas\u0131 ve g\u0131da egemenli\u011fini reel olarak<\/em> in\u015fa etmesidir. \u00d6rg\u00fctl\u00fc \u00fcreticiler ile t\u00fcketicilerin arac\u0131s\u0131z ve do\u011frudan bir sistem olu\u015fturmas\u0131, bu sistemi yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmas\u0131 ve toplumsalla\u015ft\u0131rmas\u0131, dayan\u0131\u015fma ili\u015fkilerini peki\u015ftirmesi bug\u00fcn, burada, ba\u015fka bir g\u0131da sisteminin in\u015fa edilmesi anlam\u0131na gelir. Bu sistem toplumsalla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde \u015firketle\u015fmi\u015f g\u0131da sisteminin alternatifi olmaya aday olacakt\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc taktik<\/em>, m\u00fc\u015fterek g\u0131da politikalar\u0131n\u0131n kamusal d\u00fczeyde \u00fcretilmesidir. Bahsi ge\u00e7en akt\u00f6rlerin ve inisiyatiflerin bir araya gelerek in\u015fa edecekleri bir \u201cg\u0131da politikas\u0131\u201d, geni\u015f toplumsal kesimlerin m\u00fc\u015fterek g\u0131da program\u0131 olma \u00f6zelli\u011fi kazanarak toplumsal m\u00fccadelenin bir par\u00e7as\u0131 olma imk\u00e2n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.[18]<\/sup><\/a><\/p>\n

    G\u0131day\u0131 m\u00fc\u015fterekle\u015ftirmenin siyaseti bir yandan g\u0131day\u0131 m\u00fc\u015fterek olarak tan\u0131mlayacak ve kamusal d\u00fczlemde bunun s\u00f6ylemini in\u015fa edecek g\u0131da inisiyatiflerinin kurulmas\u0131 ve \u00f6rg\u00fctlenmesine, bir yandan da g\u0131day\u0131 do\u011frudan m\u00fc\u015fterekle\u015ftirerek g\u0131da egemenli\u011fini icra edecek a\u011flar\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmesine dayan\u0131yor. Bu a\u011flar bug\u00fcn \u0130stanbul\u2019da, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7e\u015fitli kentlerinde, farkl\u0131 \u00fclkelerde, b\u00f6lgelerde ve nihayet k\u00fcresel \u00e7apta bir hayalet gibi yay\u0131l\u0131yor. Kimi son derece \u00f6n planda, kimisi ise son derece yava\u015f ve t\u00f6kezleyerek, sab\u0131rs\u0131z ve sonsuz bir arama ve in\u015fa etme ediminin i\u00e7inde olu\u015fuyor. Biz, elbette, g\u0131day\u0131 m\u00fc\u015fterekle\u015ftirecek bu hayaleti bir yerlerden tan\u0131yoruz, \u00f6yle de\u011fil mi?<\/p>\n

     <\/p>\n

    Dipnotlar<\/h4>\n

    [1]<\/sup><\/a> Mevcut g\u0131da sisteminin kapsaml\u0131 bir ele\u015ftirisi i\u00e7in bknz: Aysu (2015).<\/p>\n

    [2]<\/sup><\/a> Monok\u00fclt\u00fcrel tar\u0131m, bir b\u00f6lgede \u00f6n plana \u00e7\u0131kan \u00fcr\u00fcn\u00fcn baz al\u0131narak o b\u00f6lgenin b\u00fct\u00fcn tar\u0131msal \u00fcretimini bu belirgin \u00fcr\u00fcn \u00fczerinden \u015fekillendirmektir. B\u00f6ylece tar\u0131msal \u00fcretim end\u00fcstri odakl\u0131 bir \u00fcretim bi\u00e7imi haline gelir \u2013 ana amac\u0131 olan beslenme ihtiyac\u0131n\u0131 gidermekten uzakla\u015f\u0131r.<\/p>\n

    [3]<\/sup><\/a> Bu s\u00fcrecin genel yap\u0131s\u0131na burada girmemiz imk\u00e2ns\u0131z. T\u00fcrkiye tar\u0131m\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm hik\u00e2yesi \u015fu kaynaklardan takip edilebilir: Aysu (2014), K\u00f6ymen (1998), Keyder ve Yenal (2013), Pamuk ve Toprak (1988), Oral (2013), Ayd\u0131n (2017).<\/p>\n

    [4]<\/sup><\/a> G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde \u201corganik\u201d ifadesi kimyasal girdi kullanmayan ve belirli standartlar\u0131 yerine getiren tar\u0131msal modele ve bu modelin \u00fcr\u00fcnlerini tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lan sertifikaya verilen isimdir. Bir markete gitti\u011finiz zaman bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn organik olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in sertifikas\u0131na bakars\u0131n\u0131z. Sertifika, \u00fcretici ile t\u00fcketicinin birbiriyle konu\u015fmas\u0131n\u0131n arac\u0131s\u0131<\/em> konumundad\u0131r. Ancak sertifikalama s\u00fcrecinin kamu taraf\u0131ndan de\u011fil bir tak\u0131m \u015firketler taraf\u0131ndan verildi\u011fini, \u00fcreticilerin bu sertifikay\u0131 almak i\u00e7in ciddi masraflar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlamak gerekir (Keyder ve Yenal, 2013). Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fcz organik tar\u0131m\u0131n\u0131n \u015firketle\u015fmi\u015f bir tar\u0131m modeli oldu\u011funu ak\u0131lda tutmakta fayda var.<\/p>\n

    [5]<\/sup><\/a> K\u00fcresel ve kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir toplumsal hareket olan La Via Campesina<\/em>, 81 \u00fclkeden, 182 \u00f6rg\u00fct\u00fcn \u00fcye oldu\u011fu, 200.000\u2019den fazla \u00e7ift\u00e7iyi, topraks\u0131z k\u0131r i\u015f\u00e7isini, k\u00f6yl\u00fcy\u00fc, g\u00f6\u00e7eri, yerli halk mensuplar\u0131n\u0131 bir araya getirmektedir. La Via Campesina, tarla d\u00fczeyinden k\u00fcresel kurumlara kadar b\u00fct\u00fcn \u00f6l\u00e7eklerde \u015firketle\u015fmi\u015f g\u0131da sistemi, kapitalizm ve patriarka kar\u015f\u0131t\u0131 politikalar\u0131 geli\u015ftirmeyi ve temsil etti\u011fi kesimlerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmay\u0131 ve geli\u015ftirmeyi \u00f6n\u00fcne koymaktad\u0131r. Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bknz: Kocag\u00f6z (2018); Kocag\u00f6z (2017a); La Via Campesina (2015); Aysu (2009).<\/p>\n

    [6]<\/sup><\/a> Forum sonucunda kamuoyuyla payla\u015f\u0131lan bildirge i\u00e7in bknz: https:\/\/www.karasaban.net\/nyeleni-bildirgesi-ceviri-erhan-kelesoglu\/<\/a><\/p>\n

    [7]<\/sup><\/a> \u00c7ift\u00e7i-SEN\u2019in kurulu\u015f s\u00fcreci ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dair daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bknz: Aysu (2017).<\/p>\n

    [8]<\/sup><\/a> Bunlardan en k\u00f6kl\u00fcs\u00fc olan Bu\u011fday Derne\u011fi<\/em>\u2019nin tarihi 1990\u2019lara kadar gidiyor. 2002 y\u0131l\u0131nda dernekle\u015ferek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam eden Bu\u011fday Hareketi, T\u00fcrkiye\u2019de ekolojik fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n ve farkl\u0131 ekolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin temellerini atma noktas\u0131nda \u00f6nemli katk\u0131lar sunmu\u015ftur. Yine ekolojik pratikler ve g\u0131da topluluklar\u0131 konusunda \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan Yery\u00fcz\u00fc Derne\u011fi <\/em>2009 y\u0131l\u0131nda kuruldu. T\u00fcketim kooperatifleri alan\u0131nda g\u0131da egemenli\u011fi perspektifiyle yola \u00e7\u0131kan Bo\u011fazi\u00e7i Mensuplar\u0131 T\u00fcketim Kooperatifi \u2013 B\u00dcKOOP<\/em>\u2019un kurulu\u015fu da 2009 y\u0131l\u0131na dayan\u0131yor.<\/p>\n

    [9]<\/sup><\/a> \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n bundan sonraki k\u0131sm\u0131nda \u0130stanbul temelli \u00f6rg\u00fctlenmeleri temel alaca\u011f\u0131m\u0131 ifade etmeliyim. Ankara, \u0130zmir, Eski\u015fehir, Diyarbak\u0131r, Mersin, Antalya vd. ba\u015fka illerde de bu t\u00fcr inisiyatiflerin oldu\u011funu ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim. Ayr\u0131ca, bahsetti\u011fim inisiyatifler d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 g\u0131da egemenli\u011fi pratiklerinin -\u00f6rne\u011fin tohum takas a\u011flar\u0131- oldu\u011funu da hat\u0131rlatmak isterim. Bunlar\u0131n hepsini aktarmak ve detayl\u0131 bir tart\u0131\u015fma yapmak bu yaz\u0131n\u0131n kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n

    [10]<\/sup><\/a> T\u00fcrkiye\u2019deki \u00e7e\u015fitli g\u0131da topluluklar\u0131 i\u00e7in bknz: http:\/\/gidatopluluklari.org<\/a> Yukar\u0131da ad\u0131n\u0131 and\u0131\u011f\u0131m\u0131z B\u00dcKOOP<\/em> haricinde bug\u00fcn aktif olarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Kad\u0131k\u00f6y Kooperatifi<\/em>, Anadolu\u2019da Ya\u015fam T\u00fcketim Kooperatifi, Yeni Hasat T\u00fcketim Kooperatifi, Be\u015fikta\u015f Kooperatifi Giri\u015fimi, Ko\u015fuyolu Kooperatifi Giri\u015fimi, \u015ei\u015fli Kooperatifi Giri\u015fimi <\/em>say\u0131labilir.<\/p>\n

    [11]<\/sup><\/a>Direnen \u00dcretici T\u00fcketici Kolektifi \u2013 D\u00dcRT\u00dcK<\/em> bunun en g\u00fcncel \u00f6rneklerinden bir tanesidir. D\u00dcRT\u00dcK, h\u00e2lihaz\u0131rda y\u0131k\u0131m tehdidi alt\u0131nda bulunan kent bostanlar\u0131ndan do\u011frudan al\u0131\u015fveri\u015f yapan bir g\u0131da inisiyatifidir. \u0130nisiyatife kat\u0131lanlar, g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin organize etti\u011fi al\u0131\u015fveri\u015f g\u00fcnlerinde bostanlardan gelen \u00fcr\u00fcnleri almak i\u00e7in bulu\u015fur, sohbet eder; bir yandan y\u0131k\u0131ma direnen kent bostanlar\u0131n\u0131n \u00fcretimi savunulur, bir yandan ise t\u00fcketicilerin g\u0131da etraf\u0131nda bulu\u015farak \u00f6rg\u00fctlenmesinin yollar\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n

    [12]<\/sup><\/a> Yery\u00fcz\u00fc Derne\u011fi\u2019nin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc Kent Bah\u00e7eleri<\/em> projesi buna bir \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. Ayr\u0131ca, Gezi sonras\u0131 Kad\u0131k\u00f6y Cafera\u011fa mahallesinde yap\u0131lan Moda Gezi Bostan\u0131<\/em> da, \u015fu an faaliyette olmasa dahi \u00f6nemli bir \u00f6rnektir.<\/p>\n

    [13]<\/sup><\/a> Silivri ve \u015eile\u2019de d\u00fczenlenen Tohum Takas \u015eenlikleri buna \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir. Bu t\u00fcrden tohum takas\u0131 pratikleri, 2004 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan ve \u00e7ift\u00e7ilerin tohum sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 yasaklayan Tohumculuk Yasas\u0131\u2019na kar\u015f\u0131 \u00e7ift\u00e7ilerin yerel tohumlar\u0131 korumak ve payla\u015fmak i\u00e7in geli\u015ftirdikleri bir direni\u015f stratejisidir. Kimi \u015fenliklerde sadece takas yap\u0131lmakta, kimilerinde ise ili\u015fkiler kurulmakta, takas yap\u0131lan gruplar\u0131n birbirini izlemesi ve desteklemesi i\u00e7in a\u011flar \u00f6rg\u00fctlenmektedir.<\/p>\n

    [14]<\/sup><\/a> Bir ayk\u0131r\u0131 \u00f6rnek olarak burada \u0130stanbul Zapatista Kahve Kolektifi<\/em>\u2019ni anmak gerekir. Meksika\u2019da kahve \u00fcreten yerel Zapatista k\u00f6yl\u00fclerinin kooperatifleri ile do\u011frudan ili\u015fki i\u00e7erisinde olan bu kolektif, T\u00fcrkiye\u2019ye kahve getirmekte ve alternatif bir a\u011f in\u015fa ederek bu kahvenin da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 \u00fcstlenmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de g\u0131da inisiyatiflerinin aras\u0131nda pek de yayg\u0131n olmayan fair trade <\/em>vb. uluslararas\u0131 ticaret pratikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kahve Kolektifi<\/em>\u2019nin deneyimi son derece ilham verici. K\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen bu kolektif, yaln\u0131zca verilen eme\u011fin kar\u015f\u0131lanabilmesi i\u00e7in belirli bir fiyatland\u0131rma yapmakta ve \u00fcr\u00fcnlerin sabit fiyatta sat\u0131lmas\u0131 ko\u015fulu ile da\u011f\u0131t\u0131m yapmaktad\u0131r.<\/p>\n

    [15]<\/sup><\/a> Fethiye\u2019de bulunan Refikler \u00c7iftli\u011fi<\/em>, Zeytinli\u2019de bulunan Zeytinli Ekolojik Ortak Ya\u015fam Toplulu\u011fu<\/em>, Pamukova\u2019da bulunan Yery\u00fcz\u00fc Ekok\u00f6y\u00fc<\/em>, Menemen\u2019de bulunan \u0130mece Evi <\/em>vb. \u00e7iftlikler ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir ya\u015fam ve tar\u0131msal pratik geli\u015ftirme konusunda \u00f6nemli \u00f6rnekler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n

    [16]<\/sup><\/a> Bu konuda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir de\u011ferlendirme i\u00e7in bknz: Kocag\u00f6z (2017b).<\/p>\n

    [17]<\/sup><\/a> M\u00fc\u015fterek g\u0131da inisiyatiflerinin karakteristik \u00f6zellikleri i\u00e7in bknz: Kocag\u00f6z (2017).<\/p>\n

    [18]<\/sup><\/a> Bu konuda g\u00fcncel bir \u00f6rnek i\u00e7in bknz: Kolektif (2018).<\/p>\n

     <\/p>\n

    Bibliografya<\/h4>\n

    Adaman, F., Akbulut, B. ve Kocag\u00f6z, U. (Haz.) (2017) Herkesin Herkes \u0130\u00e7<\/em>in: M<\/em>\u00fc\u015fterekler <\/em>\u00dc<\/em>zerine Ele\u015ftirel Bir Antoloji<\/em>. \u0130stanbul: Metis.<\/p>\n

    Akbulut, B. (2015) \u201cSofradaki Yeme\u011fin \u00d6tesi: G\u0131da M\u00fc\u015fterekleri ve Feminizm\u201d. K\u00fclt\u00fcr ve Siyasette Feminist Yakla\u015f\u0131mlar<\/em>. Say\u0131 26.<\/p>\n

    Ak\u00e7ay, E. ve Kocag\u00f6z, U. (2018) \u201cBir Rasyonaliye Olarak M\u00fc\u015fterekle\u015ftirme\u201d. Umut Kocag\u00f6z (Ed.) Felsefelogos<\/em>, say\u0131 68.<\/p>\n

    Allen, J. ve Smolski, A. (2016) \u201cG\u0131da Adaleti S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131d\u0131r\u201d. Caner Murat Do\u011fan\u00e7ay\u0131r (\u00c7ev.) Karasaban<\/em>. https:\/\/www.karasaban.net\/gida-adaleti-sinif-savasidir-jason-allen-ve-andrew-smolski\/<\/a><\/p>\n

    Aysu, A. (2009). \u201c\u00c7ift\u00e7ilerin K\u00fcresel \u00d6rg\u00fct\u00fc: La Via Campesina\u201d. Bianet<\/em>. http:\/\/bianet.org\/bianet\/bianet\/118931-ciftcilerin-kuresel-orgutu-la-via-campesina<\/a><\/p>\n

    Aysu, A. (2014) \u201cOsmanl\u0131\u2019dan Cumhuriyete Devlet ve Tar\u0131m: y\u0131k\u0131l\u0131\u015f-kurulu\u015f-\u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u201d. Abdullah Aysu ve M. Serdar Kayao\u011flu (Der.). K<\/em>\u00f6<\/em>yl\u00fcl\u00fckten Sonra Tar\u0131m<\/em>. \u0130stanbul: Epos.<\/p>\n

    Aysu, A. (2015). G\u0131<\/em>da Krizi: Tar<\/em>\u0131m, Ekoloji ve Egemenlik<\/em>. \u0130stanbul: Metis.<\/p>\n

    Aysu, A. (2016). \u201cBrezilya, darbe, \u00e7ift\u00e7iler ve MST\u201d. Karasaban<\/em>. https:\/\/www.karasaban.net\/brezilya-darbe-ciftciler-ve-mst\/<\/a><\/p>\n

    Aysu, A. (2017). \u201c\u00c7\u0130FT\u00c7\u0130-SEN: Sendikal \u00f6rg\u00fcte do\u011fru\u201d. M. Serdar Kayao\u011flu (Der.) 2000\u2019li Y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019de Sendikac\u0131l\u0131k: Zorluklar, E\u011filimler, Olanaklar<\/em>. Ankara: Epos.<\/p>\n

    Ayd\u0131n, Z. (2017). \u00c7a\u011fda\u015f Tar\u0131m Sorunu<\/em>. \u0130stanbul: \u0130mge.<\/p>\n

    Borras, J. S. ve Franco, J. (2013). \u201cGlobal Land Grabbing and Political Reactions \u2018From Below\u2019\u201d. Third World Quarterly<\/em>. Vol 34.<\/p>\n

    Dardot, P. ve Laval, C. (2012). D\u00fcnyan\u0131n Yeni Akl\u0131<\/em>. I\u015f\u0131k Erg\u00fcden (\u00c7ev.). \u0130stanbul: \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

    Glassman, J. (2017) \u201c\u0130lk Birikim, M\u00fclks\u00fczle\u015ftirerek Birikim ve \u201cEkonomi-d\u0131\u015f\u0131 Ara\u00e7larla Birikim\u201d\u201d. Fikret Adaman, Bengi Akbulut ve Umut Kocag\u00f6z (Haz.) Herkesin Herkes \u0130\u00e7<\/em>in: M<\/em>\u00fc\u015fterekler <\/em>\u00dc<\/em>zerine Ele\u015ftirel bir Antoloji<\/em>. \u0130stanbul: Metis.<\/p>\n

    Hobsbawm, E. (2006). K\u0131sa 20. Y\u00fczy\u0131l: 1914-1991 A\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar \u00c7a\u011f\u0131<\/em>. Yavuz Alo\u011fan (\u00c7ev.). \u0130stanbul: Everest.<\/p>\n

    Keyder, \u00c7. ve Yenal, Z. (2013). Bildi\u011fimiz Tar\u0131m\u0131n Sonu: K\u00fcresel \u0130ktidar ve K\u00f6yl\u00fcl\u00fck<\/em>. \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim.<\/p>\n

    Kocag\u00f6z, U. (2016a). \u201cG\u0131da Egemenli\u011fi: bir \u00f6rg\u00fctlenme kavram\u0131\u201d. Karasaban<\/em>. https:\/\/www.karasaban.net\/gida-egemenligi-bir-orgutlenme-kavrami\/<\/a><\/p>\n

    Kocag\u00f6z, U. (2016b). \u201cOhal\u2019de g\u0131da egemenli\u011fi nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlenir\u201d. Karasaban<\/em>. https:\/\/www.karasaban.net\/ohalde-gida-egemenligi-nasil-orgutlenebilir-umut-kocagoz\/<\/a><\/p>\n

    Kocag\u00f6z, U. (2016c). \u201cMST darbeye kar\u015f\u0131 toprak i\u015fgaline devam ediyor\u201d. Karasaban<\/em>. https:\/\/www.karasaban.net\/mst-darbeye-karsi-toprak-isgaline-devam-ediyor\/<\/a><\/p>\n

    Kocag\u00f6z, U. (2017a) \u201cGezegeni k\u00f6yl\u00fcler kurtarabilir mi?\u201d. Gaia Dergi<\/em>. https:\/\/gaiadergi.com\/gezegeni-koyluler-kurtarabilir-mi\/<\/a><\/p>\n

    Kocag\u00f6z, U. (2017b). \u201c\u201cG\u0131da sistemini biz de\u011fi\u015ftirece\u011fiz\u201d: 2. G\u0131da Topluluklar\u0131 \u00c7al\u0131\u015ftay\u0131 \u00fczerine\u201d. Ye\u015fil Gazete<\/em>. https:\/\/yesilgazete.org\/blog\/2017\/12\/11\/gida-sistemini-biz-degistirecegiz-2-gida-topluluklari-calistayi-uzerine-umut-kocagoz\/<\/a><\/p>\n

    Kocag\u00f6z, U. (2018) \u201cG\u0131da sistemi, akt\u00f6rler ve m\u00fccadele olanaklar\u0131\u201d. Karasaban<\/em>. https:\/\/www.karasaban.net\/gida-sistemi-aktorler-ve-mucadele-olanaklari-umut-kocagoz\/<\/a><\/p>\n

    Kolektif (2018). Halk\u0131<\/em>n G<\/em>\u0131da Politikas\u0131: G\u0131da Sistemimizi D<\/em>\u00f6<\/em>n\u00fc\u015ft\u00fcrmek<\/em>. Ekoloji Kolektifi Derne\u011fi (\u00c7ev.). Fevzi \u00d6zl\u00fcer ve Umut Kocag\u00f6z (haz). http:\/\/ekolojikolektifi.org\/portfolio\/halkin-gida-poiltikasi\/<\/a><\/p>\n

    K\u00f6ymen, O. (1998). \u201cCumhuriyet D\u00f6neminde Tar\u0131msal Yap\u0131lar ve Tar\u0131m Politikalar\u0131\u201d. Oya Baydar (ed.). 75. Y\u0131lda K<\/em>\u00f6<\/em>ylerden \u015eehirlere<\/em>. Istanbul: Tarih Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n

    La Via Campesina (2015). La Via Campesina 20. Ya<\/em>\u015f\u0131nda<\/em>. Kolektif (\u00e7ev.). \u00c7ift\u00e7i Sendikalar\u0131 Konfederasyonu.<\/p>\n

    Mart\u00ednez-Torres, M. ve Rosset, P. (2010). \u201cLa Via Campesina: the birth and evolution of a transnational social movement\u201d. The Journal of Peasant Studies<\/em>. Vol 37.<\/p>\n

    Oral, N. (ed.) (2013). T\u00fcrkiye\u2019<\/em>de Tar<\/em>\u0131m\u0131n Ekonomi Politi\u011fi<\/em>. \u0130stanbul: Notabene.<\/p>\n

    Pamuk, \u015e. and Toprak, Z. (ed.) (1988). T\u00fcrkiye\u2019<\/em>de Tar<\/em>\u0131msal Yap\u0131lar<\/em>. Ankara: Yurt.<\/p>\n

    Ulukan, U. (2009). T\u00fcrkiye Tar\u0131m\u0131nda S<\/em>\u00f6<\/em>zle\u015fmeli \u00c7<\/em>ift<\/em>\u00e7<\/em>ilik: Bursa \u00d6rne\u011fi<\/em>. \u0130stanbul: SAV.<\/p>\n<\/div>\n

    G\u0131dan\u0131n M\u00fc\u015fterekler Siyaseti – Umut Kocag\u00f6z<\/a><\/p><\/blockquote>\n