{"id":4045,"date":"2016-12-26T15:30:15","date_gmt":"2016-12-26T12:30:15","guid":{"rendered":"http:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=4045"},"modified":"2019-10-02T23:02:44","modified_gmt":"2019-10-02T20:02:44","slug":"turizm-bitti-bu-biten-seye-dikkatlice-bakalim-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=4045","title":{"rendered":"Turizm bitti, bu biten \u015feye dikkatlice bakal\u0131m m\u0131?"},"content":{"rendered":"

Ethem \u00d6zg\u00fcven \/ Cumhuriyet (25.12.2016)<\/p>\n

\"ethem\"<\/a>Bilgi \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Yard\u0131mc\u0131 Do\u00e7. Dr Ethem \u00d6zg\u00fcven g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131kmaz\u0131n i\u00e7ine giren turizm olgusunun ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne engellenemeyen \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yazd\u0131. Turizm neden bitiyor? sorusunu yan\u0131tlayan \u00d6zg\u00fcven, “Kitle turizmi denen turizm, ekolojiyi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve empatiyi hi\u00e7 dikkate almayan at\u0131k ve erozyonu en y\u00fcksek noktaya ta\u015f\u0131yan, geliri de minimize eden bir turizm \u015feklidir.” ifadeleriyle gereksiz yap\u0131la\u015fma ile bunun getirdi\u011fi yozla\u015fmaya dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n

 <\/p>\n

1980li y\u0131llarda Antalya\u2019ya s\u0131rt \u00e7antal\u0131 \u00e7o\u011fu gen\u00e7 ve \u00e7o\u011fu da bir guruptan ziyade bireysel olarak her ya\u015ftan \u00e7ok da b\u00fcy\u00fck say\u0131larda olmamak kayd\u0131yla turistler gelirdi. Biz de lise \u00f6\u011frencisi olarak bize yak\u0131n ya\u015flardaki bu sar\u0131\u015f\u0131n insanlara hayranl\u0131kla bakard\u0131k: \u00d6zg\u00fcrl\u00fcklerine, \u00f6zg\u00fcvenlerine, evden bu kadar uzakta bu kadar farkl\u0131 co\u011frafyalarda dola\u015fabilme talihlerine\u2026<\/p>\n

\u00d6zg\u00fcr de de\u011fillermi\u015f, \u00f6zg\u00fcvenli de ama talihliler bir bak\u0131ma. Hi\u00e7bir yere gidemeyen \u00e7ok zeki ve cesur \u00e7ocukluk arkada\u015flar\u0131m\u0131 ve bu \u015fansl\u0131 turist gen\u00e7leri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp hep \u00fcz\u00fcl\u00fcrd\u00fcm. Ama bu yaz\u0131n\u0131n konusu bu de\u011fil, konu \u00fclke turizmi. O vakitler Antalya\u2019da yaln\u0131zca iki otel B\u00fcy\u00fck Otel ve Derya Motel vard\u0131, Talya Oteli falan \u00e7ok sonra. \u0130\u015fte o s\u00fcre\u00e7te Kemer, Ka\u015f ve di\u011fer yerlerde (ki Ka\u015f\u2019ta Ali Baba Oteli vard\u0131 yaln\u0131zca ve kuru pilav yapan bir iki lokantams\u0131 yer ve salata yapmay\u0131 bile bilmezlerdi desem olur) yaln\u0131zca ev pansiyonlar\u0131 vard\u0131. Fakat bu d\u00f6nem her biri kendi ba\u015f\u0131na bu k\u0131y\u0131lara gelen ve ev pansiyonu denen ki onlar da \u00e7ok say\u0131l\u0131yd\u0131- yerlerde kalan ve aile halk\u0131yla hayli iyi ileti\u015fimler kuran (taciz tecav\u00fcz konular\u0131 da var ama ona da girmeyelim) bu insanlar, \u00f6zellikle aile olarak gelen turistler bir sonraki y\u0131l yine ayn\u0131 aile pansiyonuna gelirlerdi. Bu haliyle gitseydi ekolojiye en az zarar veren, k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fimin ve empatinin eh i\u015fte de olsa kuruldu\u011fu ve \u00fclkeye de gelir sa\u011flayan bir yap\u0131da kal\u0131rd\u0131 herhalde.<\/p>\n

B\u00f6yle olmad\u0131.<\/p>\n

\u00c7\u0131lg\u0131n bir \u015fekilde oteller yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Bug\u00fcn \u0130stanbul\u2019daki \u015fantiye hali g\u00fcney k\u0131y\u0131lar\u0131nda ya\u015fan\u0131yordu. Kamyonlar, kum, \u00e7imento ve do\u011fudan gelen i\u015f\u00e7iler. \u0130\u015fte bug\u00fcn \u0130stanbul\u2019a yap\u0131lan bu dev anlams\u0131z yap\u0131lar da bir s\u00fcre sonra kente \u00e7ak\u0131lm\u0131\u015f mezar ta\u015flar\u0131 olarak \u0130stanbul\u2019un \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc simgeleyecekler.<\/p>\n

\"imag0216\"<\/a>Kitle turizmi denen turizm, ekolojiyi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve empatiyi hi\u00e7 dikkate almayan at\u0131k ve erozyonu en y\u00fcksek noktaya ta\u015f\u0131yan, geliri de minimize eden bir turizm \u015feklidir. \u00d6zellikle bizim gibi d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr\u00fcne hi\u00e7bir \u00e7a\u011fda\u015f katk\u0131 yapmamakta direnen, kazara ben katk\u0131 yapaca\u011f\u0131m diyen Faz\u0131l Say gibi de\u011ferlerini sat\u0131rl\u0131 adamlarla yok etmeye \u00e7al\u0131\u015fan ve y\u00fczy\u0131ld\u0131r hala Roma, Bizans, Hitit, Asur, Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131\u2019n\u0131n yapt\u0131klar\u0131ndan arta kalan (elimizden yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131lmadan kurtulan deseydim daha iyiydi de) tarihi eserler ve do\u011fan\u0131n bu g\u00fczelim yar\u0131madaya bah\u015fedip bizim elden gelen en h\u0131zl\u0131 \u015fekilde yok etti\u011fimiz do\u011fal g\u00fczellikler ve hazinelerle turizm yapan eldekini t\u00fcketmek d\u0131\u015f\u0131nda konsepte hi\u00e7bir \u00e7a\u011fda\u015f katk\u0131 koymayan devletlerde bu t\u00fcr bir turizm yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Uzatmayal\u0131m d\u00fcnyan\u0131n en k\u00f6t\u00fc turizmi nerede yap\u0131l\u0131r gibi bir soruya cevap olacak ilk iki yer belki de Dominik Cumhuriyeti\u2019nden sonra Alanya ve Kemer olabilir. Art\u0131k bu listeye ekleyece\u011fimiz \u00e7ok \u00fclke olacak, ilk aday K\u00fcba. Belki bir yar\u0131m y\u00fczy\u0131l kurtulmu\u015ftu ABD\u2019nin kalitesiz ve kirli bir gece kul\u00fcb\u00fc olmaktan\u2026<\/p>\n

Kemer ve Alanya anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m ve daha sonra Tekirova, Belek, Side, Antalya ve olabilecek her yere yay\u0131lan sahili bir kale suru gibi kaplayan dev otellerin aids gibi \u00f6n\u00fcnde hi\u00e7bir engel olmadan yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcrecin en temel ta\u015flar\u0131yd\u0131. Bunun hemen ard\u0131ndan gelen s\u00fcre\u00e7te de \u00fclke turizmi yabanc\u0131 b\u00fcy\u00fck turizm \u015firketlerinin eline ge\u00e7ti. B\u00fct\u00fcn s\u00fcre\u00e7 Bonn, Paris, Roma daha sonra Moskova\u2019daki turizm ajanslar\u0131nda belirleniyor bu sistemde ad\u0131 da:\u00a0Her \u015fey dahil. All inclusive.\"geyvelilerin-ukba-turizm-ile-adalar-gezisi-53-350x234\"<\/a><\/strong><\/p>\n

Bu turizm olas\u0131 en fazla say\u0131da turistin, en ucuza, bu ta\u015f binalara t\u0131k\u0131lmas\u0131 ve hatta kal\u0131\u015f s\u00fcreleri boyunca otelden asla \u00e7\u0131kmamalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde propagandaya tabi tutularak hal\u0131 \u015fu bu vesaireyi de otelden alarak, hi\u00e7bir ger\u00e7ek k\u00fclt\u00fcrel deneyim ya\u015famadan, otelden \u00e7\u0131karsa bile yine otelce organize edilen \u015felale gezisi, jiple gezi falan gibi uydurma ve niteliksiz aktivitelerle oyalanarak geri g\u00f6nderilmesi demektir. Bu tatil k\u00f6y\u00fc diye ya da be\u015f, yedi y\u0131ld\u0131zl\u0131 otel diye adland\u0131r\u0131lan zevksiz ve t\u00fcketimi maksimize eden (su, yemek, enerji vs vs) yap\u0131lar\u0131n hemen yak\u0131nlar\u0131nda o otellerde kalan turistlerin zevkleri (zevksizlikleri mi demeliydim?) milliyetleri ve gelir seviyesine uyan gecekondu d\u00fckkanlarda en kalitesiz malzemeden sahte markal\u0131 \u00e7antalar, ayakkab\u0131, g\u00f6zl\u00fck ve ti\u015f\u00f6rtler sat\u0131l\u0131r. Bunun da d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda en k\u00f6t\u00fc \u00f6rneklerinden biri Ku\u015fadas\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu ucuzlu\u011fun (ucuzlu\u011fu olabilecek en negatif anlamda kast ediyorum) \u00fclkeye ne t\u00fcr bir gelir getirdi\u011fine (getiri mi yarat\u0131r g\u00f6t\u00fcr\u00fc m\u00fc toplamda o ayr\u0131 bir hesaplama gerektirir; bu hesaplamada k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczden, ahlaktan, do\u011fadan, yaban ya\u015fam\u0131ndan yok edilenlerin, giderlerin hesab\u0131n\u0131 yapmak gerekir) gelince san\u0131r\u0131m o otelde yenen domates biber zeytin ve o otelde \u00e7al\u0131\u015fan y\u00f6re halk\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 asgari \u00fccretlilerin maa\u015flar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan bir ticaret hacmidir. Paran\u0131n ve gelirin, kar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 d\u0131\u015far\u0131daki bu i\u015fin \u015fefi durumundaki ve son derece kibirli turizm \u015firketlerine gider bu b\u00fcy\u00fck kitlelerin yaratt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrt\u00fcnmeyle olu\u015fan dev erozyonun her t\u00fcrl\u00fc do\u011fal ve k\u00fclt\u00fcrel sonu\u00e7lar\u0131 da T\u00fcrkiye\u2019ye kal\u0131r. Bu turizmin yerel partnerleri, patronlar\u0131 (ki bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 da yerli de\u011fil o d\u00f6nemin iktidar\u0131yla ili\u015fkisi iyi olup da o cennet k\u0131y\u0131y\u0131 49 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na\u00a0bedava kapatan<\/strong>\u00a0ve in\u015faat\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 da devlet deste\u011fi ile yapan bile\u011fi kuvvetli m\u00fcte\u015febbislerdir) bu ezici s\u00fcre\u00e7ten biraz nemalanabilmek i\u00e7in herkesi k\u00f6le gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. 48 saat uyumayan gencecik \u00e7o\u011fu stajyer garsonlar, hava aln\u0131n\u0131n ucuna \u00e7ektikleri otob\u00fcslerin bavul konan yerlerini iki tarafl\u0131 a\u00e7arak yar\u0131m saat g\u00f6zlerini kapayabilen bir haftad\u0131r y\u0131kanmam\u0131\u015f ve k\u0131z \u00e7ocu\u011funu gidip \u00f6pememi\u015f babalar, \u015fof\u00f6rler. Ve kazalar, her alanda a\u015f\u0131r\u0131 yorgunluk, sigortas\u0131z az \u00fccret kaynakl\u0131 kazalar\u2026<\/p>\n

Peki gelen turiste ne kal\u0131r \u015fu: \u00d6rne\u011fin Side\u2019de otellerin at\u0131k borular\u0131 denize verildi\u011fi i\u00e7in kendi d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131n\u0131n i\u00e7inde y\u00fczmek, ka\u00e7ak ve \u00f6l\u00fcm tehlikesi i\u00e7eren i\u00e7kiler i\u00e7mek, hi\u00e7bir besleyici de\u011feri olmayan ve olas\u0131 en ucuz malzemeye yap\u0131lan ama sanki sonsuz \u00e7e\u015fitlilikte sunulan yemeklerden korkun\u00e7 b\u00fcy\u00fck ve y\u00fcksek tabaklar olu\u015fturarak yemek. (asl\u0131nda tabaklar\u0131n\u0131 o kadar doldurmalar\u0131na gerek yoktur, y\u00fcz kere gidip alabilirler, i\u00e7ki de \u00f6yle, her \u015fey dahil de her \u015fey bedava ve sonsuzdur, bu korkun\u00e7 kelimeye dikkat ediniz, sonsuz)<\/p>\n

Her \u015feyi yazd\u0131m ama en k\u00f6t\u00fcs\u00fc en sona kald\u0131, acaba b\u00fct\u00fcn sahillerimiz \u00c7in Seddi gibi ge\u00e7irimsiz bir duvarla kaplayan, Belek gibi ekoloji anlam\u0131nda d\u00fcnya miras\u0131 say\u0131labilecek g\u00fczellikleri tamamen yok eden bu dev otellerde\u00a0animasyon denen utanca<\/strong>\u00a0\u015fahit olan\u0131n\u0131z var m\u0131? Bu d\u00fcnyada g\u00f6rebilece\u011finiz en g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc, en kaba, en kalitesiz, en pespaye g\u00f6steridir bu ve ak\u0131l almaz bir \u015fekilde Dostoyevski, Huizinga ve Rilke\u2019nin \u00fclkesinden gelen insanlar bunu alk\u0131\u015flarlar, bunu izlerler, buna kat\u0131l\u0131rlar ve buna g\u00fclerler. Ve biz belki bir \u00e7ok medeniyetin do\u011fdu\u011fu, geleneklerin, seslerin, \u00f6yk\u00fc ve destanlar\u0131n birbirine kar\u0131\u015farak g\u00fczelle\u015fti\u011fi bu topraklarda ge\u00e7mi\u015fle ve insanl\u0131kla, sanatla ve zarafetle hi\u00e7bir alakas\u0131 olmayan, \u00f6rne\u011fin dudaklar\u0131n\u0131 boyam\u0131\u015f ve s\u00fctyen takm\u0131\u015f erkeklerin ayaklar\u0131nda paletle sahnede dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 (yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa bak\u0131n\u0131z) veya kuca\u011f\u0131na balon konmu\u015f bir adam\u0131n kuca\u011f\u0131na h\u0131zl\u0131ca oturarak o balonu patlatan kad\u0131nlar\u0131n rol ald\u0131\u011f\u0131 bu animasyon g\u00f6sterilerini olu\u015fturur, utanmadan her gece icra ederken sahte i\u00e7kilerle sarho\u015f olan bat\u0131l\u0131 turist konuklar\u0131m\u0131z da bununla \u201ce\u011flenir\u201d.<\/p>\n

Peki e\u011fitim seviyesi ve gelir seviyesi y\u00fcksek bir turizm yok muydu. Vard\u0131, onlar son derece l\u00fcks otob\u00fcslerle \u0130stanbul\u2019dan Antalya\u2019ya, Kapadokya\u2019dan \u0130zmir\u2019e bir \u00e7o destinasyona, farkl\u0131 zamanlarda Anadolu\u2019da eser b\u0131rakm\u0131\u015f k\u00fclt\u00fcrleri, son derece iyi lisan bilen rehberlerle gezerlerdi. Ama o turizmin de hanut veya anut denilen bir kara y\u00fcz\u00fc vard\u0131 ki o da kendi ba\u015f\u0131na birka\u00e7 belgesel konusudur. Bu turistler rehber ve \u015firket taraf\u0131ndan bir t\u00fcr beklete beklete k\u0131z\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak da ve her k\u00f6ye kente giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015f saatleri m\u00fcthi\u015f zekice belirlenmi\u015f bir programla istenen hal\u0131 d\u00fckkan\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve orada sat\u0131lan her hal\u0131dan bir y\u00fczde aln\u0131r\u0131d\u0131. Buna da hanut denirdi. O hal\u0131lar\u0131n, m\u00fccevherin ger\u00e7ek fiyat\u0131n\u0131 asla \u00f6\u011frenemeden de bu insanlar havaalan\u0131n\u0131n tela\u015fesine b\u0131rak\u0131l\u0131rlard\u0131.<\/p>\n

\u00d6len turizm bu ise vars\u0131n \u00f6ls\u00fcn. Belki bu durum daha insani ve daha k\u00fclt\u00fcr odakl\u0131 bir turizme (bu m\u00fcmk\u00fcnse) imkan verir diyece\u011fim ama ne \u00fclkemde ne d\u00fcnyada buna dair en ufak bir \u0131\u015f\u0131k g\u00f6rm\u00fcyorum. \u015eimdi s\u0131rada Karadeniz ve yaylalar var; \u015fimdi de\u011fi\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan (belki de de\u011fi\u015fti) sit yasas\u0131yla her yeri, her yeri in\u015faata, turizme, hani \u00f6l\u00fcyordu- a\u00e7mak var. Bana kal\u0131rsa gelecek nesillere turizm i\u00e7in b\u0131rak\u0131labilece\u011fimiz en iyi miras\u00a0\u201chi\u00e7bir \u015feye dokunmamak\u201d <\/strong>Dokundu\u011fumuz her \u015feyi k\u00fcle \u00e7eviren bir Yunan tanr\u0131s\u0131 gibiyiz.<\/p>\n

Ethem \u00d6zg\u00fcven<\/p>\n

http:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/haber\/cevre\/650418\/Turizm_bitti__bu_biten_seye_dikkatlice_bakalim_mi_.html#<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ethem \u00d6zg\u00fcven \/ Cumhuriyet (25.12.2016) Bilgi \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Yard\u0131mc\u0131 Do\u00e7. Dr Ethem \u00d6zg\u00fcven g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131kmaz\u0131n i\u00e7ine giren turizm olgusunun ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne engellenemeyen \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yazd\u0131. Turizm neden bitiyor? sorusunu yan\u0131tlayan \u00d6zg\u00fcven, “Kitle turizmi denen turizm, ekolojiyi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve empatiyi hi\u00e7 dikkate almayan at\u0131k ve erozyonu en y\u00fcksek noktaya ta\u015f\u0131yan, geliri de minimize …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4046,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[120,142],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4045"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4045"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4045\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4050,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4045\/revisions\/4050"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4046"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4045"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4045"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4045"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}