{"id":305,"date":"2015-07-15T15:28:28","date_gmt":"2015-07-15T12:28:28","guid":{"rendered":"http:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=305"},"modified":"2016-02-11T02:10:33","modified_gmt":"2016-02-11T00:10:33","slug":"kent-hakki-ve-istanbul","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/?p=305","title":{"rendered":"Kent Hakk\u0131 ve \u0130stanbul"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n

Enformelli\u011fin S\u0131n\u0131rlar\u0131 De\u011fi\u015firken Kent Hakk\u0131<\/b><\/span><\/p>\n

Julia Strutz – Erbatur \u00c7avu\u015fo\u011flu *<\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

Giri\u015f<\/b><\/span><\/p>\n

\u0130stanbul’un son altm\u0131\u015f senelik tarihi bir anlamda devletin enformellikle m\u00fccadelesinin \u00e7eli\u015fkili hik\u00e2yesidir. Bir yandan b\u00fcy\u00fcme, kalk\u0131nma, modernle\u015fme tahayy\u00fclleri di\u011fer yandan bu s\u00fcreci olabildi\u011fince d\u00fc\u015f\u00fck maliyetlerle ba\u015farma zorunlulu\u011fu formel ile enformel aras\u0131ndaki belirsiz \u00e7izgiyi daha da mu\u011flakla\u015ft\u0131r\u0131r. Bir yandan ulusal kalk\u0131nman\u0131n motoru olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp kamu ve \u00f6zel yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc alan \u0130stanbul yo\u011fun g\u00f6\u00e7le birlikte n\u00fcfus ve alan olarak h\u0131zla b\u00fcy\u00fcr. Di\u011fer taraftan “g\u00fczel \u015fehir” <\/i>yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan kentte, “pislik” <\/i>yaratan \u015fehiri\u00e7i sanayi ve perakende ma\u011fazalardan ba\u015flayarak, konut yap\u0131lar\u0131na ve kamusal alanlara, \u00e7i\u00e7ek sat\u0131c\u0131lar\u0131 ve minib\u00fcslere kadar “temizleme” <\/i>odakl\u0131 politikalar uygulan\u0131r.\"63977_1620350034900661_1780416361460812615_n\"<\/a><\/span><\/p>\n

Bu s\u00fcre\u00e7te a\u00e7\u0131k\u00e7a enformel olarak g\u00f6z\u00fckenin, yani devlet kontrol\u00fcnden \u00e7\u0131kan\u0131n, tarihsel bir bak\u0131\u015fla bir d\u00f6nemin arzulanan ve cesaretlendirilen politikalar\u0131 ve ger\u00e7ekleri oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilir: \u00d6rne\u011fin kitlesel g\u00f6\u00e7e ili\u015fkin bar\u0131nma sorunlar\u0131n\u0131n gecekondu gibi enformel bir konut bi\u00e7imi ile \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, ucuza kentle\u015fme ve sanayile\u015fme s\u00fcrecini sa\u011flam\u0131\u015f ve sermaye birikimini olanakl\u0131 k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. “Enformel etkinliklerde bulunanlar s\u0131k s\u0131k taciz edilseler de, enformel sekt\u00f6r bir b\u00fct\u00fcn olarak h\u00fck\u00fcmetin ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcne ba\u011fl\u0131 bir <\/i>himayecilik alt\u0131nda geli\u015fme e\u011filimindedir. H\u00fck\u00fcmetler potansiyel toplumsal <\/i>\u00e7eli\u015fkileri \u00e7\u00f6zmek ya da siyasi patronaj\u0131 desteklemek \u00fczere enformel <\/i>ekonomik etkinlikleri ho\u015f g\u00f6rebilir hatta te\u015fvik edebilirler” <\/i>(Castells\/Portes, 1989: 27). Bug\u00fcn ise bu t\u00fcr bir enformellik kesin bir dille reddedilmektedir. Zira, enformellik de\u011fi\u015fmeyen bir durum ya da nesne de\u011fil bir s\u00fcre\u00e7tir, neyin enformel neyin formel oldu\u011fu da zaman i\u00e7inde ve ba\u011flama g\u00f6re de\u011fi\u015fir (Castells\/Portes, 1989: 11). Enformelli\u011fin tan\u0131m\u0131 bizzat bir m\u00fccadele alan\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

\"buyukada_ve_sivriada_ya_deprem_sensoru_12278\"<\/a><\/p>\n

Bu m\u00fccadele alan\u0131n\u0131 daha net anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, \u0130stanbul’daki formelle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n yeni e\u015fitsizlikler yaratt\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fclebilir. 80’lerden\u00a0itibaren ya\u015fanan ve \u00f6zellikle 2000’lerle birlikte h\u0131z kazanan formelle\u015ftirme hareketleri Kent Hakk\u0131’na cepheden bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. \u0130stanbul’un sakinlerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kent merkezini kullan\u0131m\u0131n\u0131 ve kent ya\u015fam\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayan bu formelle\u015fme e\u011filiminin, asl\u0131nda bir \u00e7ok farkl\u0131 alanda formel ve enformelin aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131n ve tan\u0131mlar\u0131n de\u011fi\u015fmesinin bir sonucu oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/span><\/p>\n

Bu makalede k\u0131sa bir formel\/enformel ekonomi tart\u0131\u015fmas\u0131 yapt\u0131ktan sonra, \u0130stanbul’un formelle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131na odaklanarak bir tablo \u00e7izilecek ve bu tablo Kent Hakk\u0131 ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilecektir. Makalenin ikinci b\u00f6l\u00fcmde bar\u0131nma, \u00e7al\u0131\u015fma, sosyal g\u00fcvence ve sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, kentsel hizmetler, k\u00fclt\u00fcr, e\u011flence ve t\u00fcketim ile afet ve risk alanlar\u0131ndaki Kent Hakk\u0131’n\u0131 k\u0131s\u0131tlayan geli\u015fmeleri ve formelle\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerini de\u011ferlendirip bu s\u00fcre\u00e7lere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan \u00e7o\u011ful m\u00fccadelelerden bahsedece\u011fiz. Kent Hakk\u0131’n\u0131 siperden sipere y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadelelerin eklemlenmesine ba\u011fl\u0131 olarak tan\u0131mlayacak ve t\u00fcm bu m\u00fccadelelerin b\u00fct\u00fcnle\u015fti\u011fi tek ve b\u00fct\u00fcnsel bir Kent Hakk\u0131’ndan s\u00f6z edece\u011fiz.<\/span><\/p>\n

1980’lerden sonra bat\u0131 Avrupa ve ABD’de enformel ekonominin yeniden konu\u015fulmaya ba\u015flamas\u0131n\u0131n sebebi enformellik ve formellik aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131n neoliberal hegemonya taraf\u0131ndan yeniden belirlenmesidir.<\/span><\/p>\n

\u00c7e\u015fitli formelle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerine ko\u015fut olarak kimi formelliklerin de enformelle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. 2. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 sonras\u0131 sosyal devlet politikalar\u0131 herkes i\u00e7in g\u00fcvenceli i\u015fi olanakl\u0131 k\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma ekonomisi mant\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine kuruluyken, 1980 sonras\u0131n\u0131n neoliberal hegemonyas\u0131nda g\u00fcvencesiz \u00e7al\u0131\u015fma s\u0131radanla\u015f\u0131p yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan asl\u0131nda enformelli\u011fin azalmay\u0131p artt\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclebilir. \u00d6rne\u011fin, bug\u00fcn Silikon Vadisi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na yeni i\u015f ekonomisi ad\u0131 alt\u0131nda k\u0131sa s\u00fcreli, rekabet\u00e7i, g\u00fcvencesizle\u015ftirilmi\u015f ve zor \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 dayat\u0131lmaktad\u0131r, oysa bu \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 1960’lar\u0131n kavray\u0131\u015f\u0131yla enformel olarak tan\u0131mlan\u0131rd\u0131. Zira formel ve enformel ekonomi her zaman birbirlerine ba\u011fl\u0131d\u0131r, onun normlar\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 sosyal ve siyasi m\u00fczakere s\u00fcrecin bir sonucudur (Altvater\/Mahnkopf, 2002: 31).<\/span><\/p>\n

Ustay\u0131 lonca sisteminden \u00e7\u0131kar\u0131p i\u015f\u00e7ile\u015ftiren erken kapitalizm, neoliberal d\u00f6nemde de kafa ve kol emek\u00e7ilerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc eme\u011fini satmak \u00fczere ac\u0131mas\u0131z bir rekabete s\u00fcr\u00fcklemektedir. Sosyal refah devleti politikalar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131na ili\u015fkin sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131, i\u015fsizlik sigortas\u0131, sendika \u00fcyelik hakk\u0131, grev hakk\u0131, vergi iadesi, kontratl\u0131, maa\u015f garantili, belirli saatler d\u00e2hilinde \u00e7al\u0131\u015fma gibi g\u00fcvenceler ve kurumsall\u0131klar yarat\u0131rken bir yandan da sistemin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flayacak ve onu yeniden \u00fcretecek verimli, \u00fcretken ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir emek\u00e7i havuzu yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada bu formel \u00e7al\u0131\u015fma ekonomisinin giderek\u00a0enformelle\u015fti\u011fine, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n ta\u015feronla\u015f\u0131p, g\u00fcvencesizle\u015fti\u011fine \u015fahit oluyoruz. Sanayi devrimini 19. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fayan ve n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funu bu yeni formel sisteme sokan \u00fclkelerin yan\u0131 s\u0131ra, ayn\u0131 \u015fekilde evrensel haklara sahip e\u015fit vatanda\u015f yaratma s\u00fcrecini ya\u015famayan ve enformel sekt\u00f6r\u00fc asl\u0131nda formel sekt\u00f6rden daha b\u00fcy\u00fck olan \u00fclkeler de vard\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ge\u00e7 geli\u015fen \u00fclkelerde n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun bar\u0131nma, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 ve g\u00fcndelik hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme pratikleri zaten enformel s\u00fcre\u00e7ler taraf\u0131ndan belirlenmektedir. Kimin formel, kimin enformel bir i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 da \u00e7o\u011fu kez e\u015fitsizli\u011fin bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr: herkesin evrensel haklara sahip olmad\u0131\u011f\u0131 bir durumda, namuslu vatanda\u015f olarak say\u0131lan insanlar formel bir i\u015fte ve sadece bu formel i\u015fi yaparak, formel bir konutta ya\u015farak hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir ve formel siyasi haklar\u0131n\u0131 kullanarak sivil topluma kat\u0131l\u0131rlar. Fakat, Partha Chatterjee’nin s\u00f6zleriyle, \u00f6tekile\u015ftirilmi\u015f halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 bu evrensel ve e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131na sahip olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in ne i\u015f ve konut bulmada ne de siyasi kat\u0131l\u0131mda formel yollar\u0131 ve sivil toplum kanallar\u0131n\u0131 kullanabilirler (Chatterjee, 2004: 33). Hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in formel ge\u00e7inme yasalar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olarak ya da onlar\u0131 de\u011fi\u015ftirerek var olmak zorunda kal\u0131rlar.<\/span><\/p>\n

Az \u00e7ok benzeyen bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7en T\u00fcrkiye \u00f6rne\u011fi de g\u00f6steriyor ki bir yandan ge\u00e7 geli\u015fme ve ge\u00e7 kapitalistle\u015fme ko\u015fullar\u0131nda daha denetlenebilir bir ekonomi ve toplum i\u00e7in \u00e7e\u015fitli formelle\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerini ya\u015fan\u0131rken, bir yandan da k\u00fcresel neoliberal politikalar\u0131n etkisiyle enformelle\u015fme s\u00fcre\u00e7leri ger\u00e7ekle\u015fir ve \u00e7e\u015fitli melezlikler \u00fcretilir. \u0130stanbul’da bug\u00fcnlerde e\u015fzamanl\u0131 bir formelle\u015fme ve enformelle\u015fme s\u00fcreci ya\u015fan\u0131yor olmas\u0131 bu y\u00fczdendir.<\/span><\/p>\n

Formelle\u015fme ve enformelle\u015fme tart\u0131\u015fmalar\u0131nda s\u0131n\u0131r\u0131n nas\u0131l \u00e7izildi\u011fi kadar kim i\u00e7in sorusu da anlaml\u0131d\u0131r. Devlet ya da piyasa odakl\u0131 formelle\u015ftirme ya da enformelle\u015ftirme giri\u015fimleri neoliberal bir d\u00fcnyada \u00e7o\u011fu kez toplumun dezavantajl\u0131 kesimlerinin, \u00f6tekilerin aleyhine sonu\u00e7 vermektedir.<\/span><\/p>\n

Modernle\u015fme, Kapitalistle\u015fme, K\u00fcreselle\u015fme S\u00fcre\u00e7lerinde \u0130stanbul<\/b><\/span><\/p>\n

20. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011finde T\u00fcrkiye neoliberalizm ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye kararl\u0131 ad\u0131mlar atarken bu s\u00fcrecin amiral gemisi bizzat \u0130stanbul kentiydi (Keyder, 1993). 1980 sonras\u0131ndaki t\u00fcm merkezi ve yerel iktidarlar\u0131n uzla\u015ft\u0131\u011f\u0131 temel strateji \u0130stanbul’u bir d\u00fcnya kenti\/k\u00fcresel kent olarak d\u00fczenlemek ve ulusal kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirmek oldu (Bora, 1997).<\/span><\/p>\n

Osmanl\u0131’n\u0131n son d\u00f6neminde modernle\u015fme ve kapitalistle\u015fme s\u00fcrecine girmi\u015f olan \u0130stanbul, Cumhuriyetin ilk d\u00f6neminde unutulan, cezaland\u0131r\u0131lan\u00a0ve k\u00fc\u00e7\u00fclen bir kent haline gelmi\u015f, ancak 2. d\u00fcnya sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda yeniden n\u00fcfus ve alan olarak b\u00fcy\u00fcmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve giderek azman bir sanayi kentine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc (G\u00fcven\u00e7, 1993). 1980 sonras\u0131nda gerek neoliberal politikalara daha a\u00e7\u0131k bir iklimin etkisiyle gerekse Beyrut’un bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgesel role aday olmas\u0131yla \u0130stanbul, b\u00fcy\u00fck sermaye yat\u0131r\u0131mlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan cazip bir kent haline gelmi\u015fti. Depremler, yang\u0131nlar, salg\u0131nlar, kentsel operasyonlar ile s\u00fcrekli y\u0131k\u0131l\u0131p yeniden yap\u0131lmaya al\u0131\u015f\u0131k olan kent yeniden dev bir \u015fantiyeye d\u00f6nerken y\u0131ld\u0131zl\u0131 oteller, al\u0131\u015fveri\u015f merkezi, l\u00fcks konut ve ofis projelerinin say\u0131s\u0131 talebin de \u00fczerinde bir spek\u00fclatif arz meydana getirdi. Kent k\u00fcresel yat\u0131r\u0131mc\u0131 ve turistler i\u00e7in bilindik form\u00fcllerle yeniden \u00fcretilirken kenti kurmu\u015f olan emek art\u0131k istenmeyen bir y\u00fck haline gelmekteydi.<\/span><\/p>\n

2000’li y\u0131llarla birlikte girilen bu kararl\u0131 k\u00fcreselle\u015fme d\u00f6nemi yeni bir kent, yeni bir kullan\u0131c\u0131 profili ve yeni bir s\u0131n\u0131fsal harita \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu: Modernle\u015fme, kapitalistle\u015fme ve k\u00fcrselle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerinin yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kenti var etmi\u015f ve en k\u0131lcal dokular\u0131na dek sinmi\u015f olan enformelli\u011fin formelle\u015ftirilmesi, sermaye lehine denetlenebilir ve riskten olabildi\u011fince ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f hale getirilmesi gerekmekteydi.<\/span><\/p>\n

1950-1980 d\u00f6nemi kentle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerini temsil eden \u00fc\u00e7l\u00fc kavram seti “gecekondulu, dolmu\u015flu, i\u015fportal\u0131 kent” ulusal bir metropol olarak var eden enformel s\u00fcre\u00e7leri \u00f6zetliyordu. K\u00fcresel bir kent olmak i\u00e7in ise konut, \u00e7al\u0131\u015fma ve ula\u015f\u0131m gibi temel sekt\u00f6rlerin denetlenmesi ve formelle\u015ftirilmesi gerekiyordu. Ku\u015fkusuz formelle\u015ftirme sadece fiziksel ve hukuki bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fildir. Toplumsal ili\u015fkilerin her d\u00fczeyine damga vurmu\u015f olan patronaj, himayecilik, dayan\u0131\u015fma ve kay\u0131rma ili\u015fkileri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmeden formelle\u015ftirme de b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ger\u00e7ekle\u015femeyecektir.<\/span><\/p>\n

1980’lerle birlikte T\u00fcrkiye’de de formellik enformellik ekseninde kaymalar g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin konut piyasas\u0131n\u0131n formelle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik giri\u015fimlerin yan\u0131 s\u0131ra bu formelle\u015ftirilmi\u015f konutlar\u0131 talep edebilecek toplum kesimlerinin sosyal haklar\u0131n\u0131n budand\u0131\u011f\u0131 ve bu konutlar\u0131n t\u00fcketicisi olabilecek ekonomik ko\u015fullara eri\u015femedikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu t\u00fcr s\u00fcre\u00e7ler \u00e7e\u015fitli melezlikler \u00fcretmi\u015ftir. Formel ve enformel i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7erken, birbirinin anlam\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak yeniden \u00fcretmi\u015f ve mu\u011flakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin gecekondu ile temsil edilen enformel konut yap\u0131lar\u0131 g\u00f6zden d\u00fc\u015ferken, modern ve k\u00fcresel tahayy\u00fcllerle in\u015fa edilmi\u015f olan bir rezidans\u0131n da imar plan\u0131na ayk\u0131r\u0131 bir in\u015faat m\u00fcsaadesi alm\u0131\u015f olmas\u0131, \u00e7e\u015fitli kurnazl\u0131klarla daha az vergilendirilmi\u015f olmas\u0131, in\u015fa s\u00fcrecinde yo\u011fun ta\u015feronla\u015fma ve sigortas\u0131z emek kullan\u0131m\u0131 gibi denetimsiz\/enformel s\u00fcre\u00e7ler g\u00f6z ard\u0131 edilebilmektedir. E\u015fzamanl\u0131 olarak,\u00a080’lerle birlikte formel bir i\u015fte, maa\u015fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n reel \u00fccretlerinin, \u00f6rne\u011fin memurlar\u0131n gelirlerinin yar\u0131 yar\u0131ya azald\u0131\u011f\u0131, 80’lere kadar formellik i\u00e7inde ya\u015fayan orta s\u0131n\u0131f\u0131n, ge\u00e7inmek i\u00e7in ek i\u015fler yapmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131, \u00f6rne\u011fin \u00f6\u011fretmenlerin mesai saatleri sonras\u0131nda \u00f6zel dersler vermesi, memurlar\u0131n i\u015fportac\u0131l\u0131k yapmas\u0131 gibi durumlar g\u00f6zlenmi\u015ftir (Odman 2000). Bu \u00f6rneklerde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi formellik ve enformellik ili\u015fkisi, ekonomiyi ve toplumsal hayat\u0131 de\u011fi\u015ftirirken asl\u0131nda birbirini yeniden \u00fcreten diyalektik bir ili\u015fki i\u00e7indedir.<\/span><\/p>\n

\u0130stanbul’un yeni k\u00fcresel tahayy\u00fcle uygun olarak modernle\u015fme, kapitalistle\u015fme ve k\u00fcreselle\u015fme vizyonuna ko\u015fut bir formelle\u015fme s\u00fcrecine girdi\u011fi s\u00f6ylenebilirse de neyin formel neyin enformel oldu\u011fu son derece tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k haldedir. San\u0131yoruz ki enformelli\u011fin bi\u00e7im ve \u00f6l\u00e7ek de\u011fi\u015ftirerek kentin sermaye lehine denetlenebilir s\u00fcre\u00e7lere do\u011fru y\u00f6nlendirildi\u011fini ileri s\u00fcrmek ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7leri daha iyi a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Toplumsal hayat\u0131n kapitalistle\u015fmeyle birlikte nitelik de\u011fi\u015fikliklerini inceleyen Ritzer, McDonalds’\u0131 var eden ilkelerin kapitalistle\u015fen toplumlarda yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir (1998). Ger\u00e7ekten de rasyonel bir kapitalizm i\u00e7in gereken “verimlilik”, “hesaplanabiliriik”, “\u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik” <\/i>ve “denetim” <\/i>ilkeleri \u0130stanbul i\u00e7in de politik tercihler haline geliyor. \u0130stanbul’da her g\u00fcn kentin de\u011fi\u015fim de\u011feri kullan\u0131m de\u011ferine kar\u015f\u0131 yeni bir zafer kazan\u0131yor. \u0130\u015fte bu de\u011fi\u015fimleri Kent Hakk\u0131 kavram\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcnmek ya da Kent Hakk\u0131’n\u0131n bu formelle\u015fme s\u00fcrecinden nas\u0131l etkilendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek kentsel s\u00fcre\u00e7leri yorumlamada yeni ufuklar a\u00e7abilir.<\/span><\/p>\n

Kent Hakk\u0131’ndan Ne Anl\u0131yoruz?<\/b><\/span><\/p>\n

Kent Hakk\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bir\u00e7ok farkl\u0131 anlay\u0131\u015flar, tart\u0131\u015fmalar, sosyal hareketler ve m\u00fccadeleler toplan\u0131l\u0131yor. Kent Hakk\u0131’n\u0131 tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015fan t\u00fcm yakla\u015f\u0131mlar ister liberal isterse radikal olsun, kentleri de\u011fi\u015fim de\u011feri \u00fczerinden de\u011ferlendiren anlay\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 kullan\u0131m de\u011ferini \u00f6n plana alan daha insani bir kent tahayy\u00fcl\u00fc kurmaktad\u0131r. Harveyci bir ele al\u0131\u015fla Kent Hakk\u0131 total bir haklar manzumesi, kentte ya\u015fan herkes i\u00e7in bir kentsellik hakk\u0131 olarak tan\u0131mlanabilir. Bu hakk\u0131n \u00e7er\u00e7evesini de kullan\u0131m de\u011feri olu\u015fturuyor elbette. Kentsel s\u00fcre\u00e7lerin insanc\u0131lla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, kentin sermayenin kar mant\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re de\u011fil insan i\u00e7in, kentlilerin refah\u0131 i\u00e7in d\u00fczenlenmesi, kent ve kentle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerini kentliler lehine belirleme y\u00f6n\u00fcndeki politik se\u00e7imlerin anahtar slogan\u0131d\u0131r Kent Hakk\u0131. E\u015fitlik, Adalet ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fck gibi evrensel hak ve talepleri somutla\u015ft\u0131rmak \u00fczere talepler ve pratiklerdir Kent Hakk\u0131. Bu anlamda \u00fctopik oldu\u011fu kadar reeldir de. \u00d6zellikle (yoksullar, m\u00fclteciler, sakatlar, e\u015fcinseller gibi) \u00f6tekile\u015ftirilmi\u015flere de dikkat \u00e7eker, \u00e7\u00fcnk\u00fc herkes i\u00e7indir, bireysel de\u011fil\u00a0ortak, kolektif bir taleptir, \u00e7o\u011funlu\u011fun de\u011fil herkesin haklar\u0131na at\u0131f yapar (Harvey, 2009).<\/span><\/p>\n

Ancak, bu ele al\u0131\u015f \u00f6rne\u011fin de Souza i\u00e7in yeterince radikal de\u011fildir, hatta Lefevbre’i basitle\u015ftirip evcille\u015ftiren, devlet\u00e7i merkeziyet\u00e7i ve hiyerar\u015fik bir ele al\u0131\u015ft\u0131r. Lefebvre’in \u00fctopik devrimcili\u011fini romantizm olarak alg\u0131layan ve kapitalist bir sistem i\u00e7inde yap\u0131labilecekleri rasyonel \u015fekilde de\u011ferlendiren, “M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca sosyal adalet ve \u00e7evre koruma elbette, ama l\u00fctfen ger\u00e7ek\u00e7i olal\u0131m, \u00fctopya devri kapand\u0131 art\u0131k” <\/i>diyen ufuksuz bir m\u0131nt\u0131ka siyasetidir. De Souza’ya g\u00f6re Kent Hakk\u0131 “Kapitalist kent ve kapitalist toplum ba\u011flam\u0131nda ve iyile\u015ftirilip geli\u015ftirilmi\u015f temsili demokrasi temelinde daha iyi, <\/i>daha insani bir ya\u015fam hakk\u0131”ndan <\/i>ibaret olmamal\u0131d\u0131r. Nitekim Lefebvre temsili demokrasiden de\u011fil \u00f6zy\u00f6netimden s\u00f6z etmektedir. De Souza’run s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi ve yozla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f Lefebvre’ci Kent Hakk\u0131 kavram\u0131, sistem i\u00e7inde bir m\u00fccadele veren ve sistemin i\u00e7inde g\u00f6rece kazan\u0131mlarla yetinen bir m\u00fccadeleden ziyade, devlete ra\u011fmen ve devlete kar\u015f\u0131 bir genel bir siyaseti temsil etmektedir (de Souza, 2009).<\/span><\/p>\n

Bu makalede Kent Hakk\u0131’n\u0131 k\u0131s\u0131tlayan neoliberal politika ve uygulamalara kar\u015f\u0131 direni\u015fleri Gramscici bir okumayla siper sava\u015flar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor, bu tekil m\u00fccadelelerin t\u00fcm\u00fcne sayg\u0131 duyuyor ve devrimin siperden sipere y\u00fcr\u00fct\u00fclen ancak total bir m\u00fccadele ile m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu ak\u0131lda tutuyoruz. Bu anlamda Kent Hakk\u0131 total, \u00e7o\u011ful, b\u00fct\u00fcnsel ve par\u00e7alanamaz bir hakt\u0131r. Nas\u0131l ki insan haklar\u0131 k\u0131smile\u015ftirilemez, par\u00e7alara ayr\u0131lamaz; Kent Hakk\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde b\u00fct\u00fcnsel bir hakt\u0131r, ya vard\u0131r ya da yoktur. Kapitalist bir sistem i\u00e7inde, kapitalist bir kentte Kent Hakk\u0131 m\u00fccadelesi verilebilir mi sorusuna cevab\u0131m\u0131z evet; Kent Hakk\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan kentin, kullan\u0131m de\u011ferinin de\u011fi\u015fim de\u011ferine \u00fcst\u00fcn geldi\u011fi, metala\u015fmam\u0131\u015f mek\u00e2nlardan olu\u015fan bir yer olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse Kent Hakk\u0131 m\u00fccadelesinin \u00e7etin ve \u00fctopik bir m\u00fccadele oldu\u011funu da kabul ediyoruz.<\/span><\/p>\n

Enformellikten Formelli\u011fe Ge\u00e7i\u015fin Sanc\u0131lar\u0131: Kent Haklar\u0131n\u0131n <\/b>K\u0131s\u0131tlanmas\u0131<\/b><\/span><\/p>\n

Modernle\u015fme, kapitalisfle\u015fme ve k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerine ko\u015fut radikal de\u011fi\u015fimler ge\u00e7iren bir kentte kullan\u0131m ile de\u011fi\u015fim de\u011feri aras\u0131ndaki m\u00fccadelenin izni s\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6rlerde meydana gelen de\u011fi\u015fikliklere odaklanmak durumunday\u0131z. Bu s\u00fcre\u00e7lerin kentin fizik mek\u00e2n\u0131nda ve toplumsal hayatta radikal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler getirdi\u011fini ve Kent Hakk\u0131 ‘na y\u00f6nelik \u00f6nemli k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn.\u00a0\u0130MP taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan 15.06.2009 tarihli, 1\/100.000 \u00f6l\u00e7ekli \u0130stanbul \u00c7evre D\u00fczeni Plan\u0131 Raporunun ama\u00e7 maddesi ve i\u00e7eri\u011fi kenti k\u00fcresel d\u00fc\u015flerine ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Nitekim ama\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde “\u0130stanbul \u00c7evre D\u00fczeni Plan\u0131 ile \u0130stanbul’un kapsaml\u0131 bir yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinden <\/i>ge\u00e7erek k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte g\u00fc\u00e7lenmi\u015f bir kent olmas\u0131 ama\u00e7lanmaktad\u0131r” <\/i>denilmektedir (\u00c7DP Raporu, 2009). Plan\u0131n amac\u0131 enformel bi\u00e7imde geli\u015fmi\u015f, dolmu\u015f, i\u015fporta, gecekondu imgeleriyle an\u0131lan bir zamanlar\u0131n azman sanayi kentini, sanayisizle\u015ftirip formelle\u015ftirerek hizmetler sekt\u00f6r\u00fcne dayal\u0131 k\u00fcresel bir kent yapmakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Planda mevcut n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n devam etmesi halinde, 2023 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul \u0130li n\u00fcfusunun 22-25 milyon olarak hesapland\u0131\u011f\u0131, ancak plan hedef n\u00fcfusunun 16 milyon ki\u015fi olaca\u011f\u0131, do\u011fuda D\u00fczce ve Bilecik, bat\u0131da Tekirda\u011f y\u00f6n\u00fcne do\u011fru sanayinin desantralizasyonu sonucu bu hedefin ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi, belirlenen 16 milyon n\u00fcfusun 10 ayr\u0131 alt b\u00f6lgeye sekt\u00f6rel beklentilere uygun olarak da\u011f\u0131t\u0131laca\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir ki bu hizmet sekt\u00f6r\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki emek\u00e7ilerin \u0130stanbul’da bar\u0131namayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir.<\/span><\/p>\n

Tablol: \u0130stanbul’da 2007 Y\u0131l\u0131 N\u00fcfusu, Toplam i\u015fg\u00fcc\u00fc ve 2023 \u00d6nerisi<\/i><\/span><\/p>\n\n\n\n\n\n
\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Mevcut<\/span><\/td>\n\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Hedef<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
N\u00fcfus<\/span><\/td>\n12.500.000<\/span><\/td>\n16.000.000<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
\u0130\u015fg\u00fcc\u00fc<\/span><\/td>\n3.471.400<\/span><\/td>\n5.600.000<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Kaynak: 1\/100.000 \u00d6l\u00e7ekli \u0130stanbul \u00c7evre D\u00fczeni Plan\u0131 Raporu<\/i><\/span><\/p>\n

Bar\u0131nma<\/i><\/span><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn yerle\u015fmeler i\u00e7in \u00f6ncelikli hak ve ihtiya\u00e7 olan bar\u0131nma konusu \u0130stanbul’ da \u00f6nemli bir sorun alan\u0131 te\u015fkil ediyor. Kentteki konut sto\u011funun b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn depreme dayan\u0131ks\u0131z \u015fekilde \u00fcretildi\u011fi ya da ekonomik \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlam\u0131\u015f oldu\u011fu biliniyor. Kent, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcne g\u00fcvenli bir bar\u0131nma imk\u00e2n\u0131 sunmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu sorunu bahane eden bir in\u015faat feti\u015fizmi var olan yap\u0131 sto\u011funu iyile\u015ftirmek ve g\u00fc\u00e7lendirmek yerine kenti y\u0131k\u0131p yeniden yapmaya talip olmaktad\u0131r (\u00c7avu\u015fo\u011flu, 2011). \u0130stanbul’da planlanmam\u0131\u015f ve denetlenmemi\u015f konut alanlar\u0131nda ya\u015fayan b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fun bar\u0131nma hakk\u0131 deprem ya da iktidar\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131k tehdidi alt\u0131nda huzursuz g\u00fcnler ge\u00e7irmekte, bir\u00e7ok yerle\u015fme kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bahanesiyle de\u011fi\u015fim de\u011feri maksimize edilmek \u00fczere projelendirilmektedir. Kentin sosyal haritas\u0131 arazi fiyatlar\u0131na g\u00f6re belirlenirken, ayr\u0131\u015fma ve e\u015fitsizlikler de harita \u00fczerinden okunabilir hale gelmektedir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Sulukule, S\u00fcleymaniye, Tarlaba\u015f\u0131 gibi \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alan\u0131na \u00e7evrilmi\u015f mahallelerin sakinlerinin yan\u0131 s\u0131ra gecekondu alanlar\u0131n\u0131n sakinleri de yerinden edilmektedir. \u00d6te yandan kredili bor\u00e7lanma ile konut sahibi olan kesimleri ise ABD’dekine benzer bir mortgage krizi bekliyor olma ihtimali de son derece y\u00fcksektir. Nitekim \u00f6rne\u011fin Sulukule projesi nedeniyle yerinden edilen ve Ta\u015foluk’taki TOK\u0130 konutlar\u0131nda bor\u00e7land\u0131r\u0131larak ev sahibi yap\u0131lmak istenen 327 hanenin sadece birka\u00e7 tanesinin bu imk\u00e2na ula\u015fabildi\u011fi, di\u011ferlerinin yine marjinal bar\u0131nma ko\u015fullar\u0131na d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu ve bir \u00e7ok \u00f6rnek daha g\u00f6steriyor ki, bu bar\u0131nma politikas\u0131 g\u00fcvencesiz ve enformel bir konutta ya\u015fayan insanlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirme ile ilgili de\u011fildir. Bu politikan\u0131n amac\u0131, enformel geli\u015fmi\u015f alanlar\u0131 \u00f6deme g\u00fcc\u00fc olan yeni kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in d\u00fczenlemek ve devlete gelir sa\u011flayacak \u015fekilde yeniden \u00fcretmektir.<\/span><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma<\/i><\/span><\/p>\n

K\u00fcresel kapitalizme ili\u015fkin i\u015f ve i\u015fsizlik sorunlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc T\u00fcrkiye ve \u0130stanbul’da g\u00f6zlemlenebilir: \u0130\u015fsizli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra i\u015fe eri\u015fmede a\u015f\u0131r\u0131 ve haks\u0131z rekabet, i\u015f sahibi olanlar i\u00e7inse g\u00fcvencesiz \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fan yoksul kategorisinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 gibi k\u00fcreselle\u015fmenin karanl\u0131k y\u00fczleri izlenebilir. Ancak \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131na y\u00f6nelik iki genel e\u011filim daha \u0130stanbul’da dikkat \u00e7ekmektedir. \u0130stanbul’un temel kentsel karakteristiklerinden biri olan sokak sat\u0131c\u0131lar\u0131 kapitalistle\u015fme ve modernle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerinde h\u0131zla ortadan kaybolmakta, sat\u0131c\u0131 i\u00e7in ek gelir, t\u00fcketici i\u00e7in kalitesiz de olsa eri\u015febilir ve \u00f6denebilir mal ve hizmet anlam\u0131na gelen bu etkinlik yok olmaktad\u0131r. Sokak sat\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in de bir standardizasyon, hijyenikle\u015ftirme ve formelle\u015ftirme giri\u015fimi vard\u0131r. Simit\u00e7ilerden, kestanecilere ve \u00e7i\u00e7ek\u00e7ilere kadar \u00e7e\u015fitli sokak sat\u0131c\u0131lar\u0131 ya yasaklanmakta ya da standart paket hizmetler olarak sunulmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130kinci e\u011filim ise kentin k\u00fcreselle\u015ftirilmesine ko\u015fut geli\u015fen sekt\u00f6rel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm taleplerinin bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 i\u015fe yaramaz ve niteliksiz hale getirmesidir. Sanayisizle\u015fme s\u00fcrecindeki \u0130stanbul’un sanayi i\u015f\u00e7ilerini s\u00f6z konusu sekt\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme haz\u0131rlayan bir mesleki e\u011fitim deste\u011fi olmamas\u0131 sebebiyle kitlesel i\u015fsizlik riskleri ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yine 2000’lerle birlikte \u00e7\u0131kar\u0131lan mali disiplin yasalar\u0131 kapsam\u0131nda enformel ticaretlerin vergilendirilmesine ili\u015fkin \u00f6nlemler bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta giri\u015fimcinin k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131 ciddi bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf\u0131n ticari ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f, bir\u00e7ok sekt\u00f6rde tekelle\u015fme g\u00f6zlenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bir yandan tekstil, mobilya, ev e\u015fyas\u0131 gibi pek \u00e7ok sekt\u00f6rde ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fcne dayanana \u00fclkelerin mallar\u0131yla rekabet etme stratejileri \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ta\u015feronla\u015fmas\u0131 ve haklar\u0131n\u0131n ihlalleriyle\u00a0sonu\u00e7lan\u0131rken, di\u011fer yandan otomasyonun yan\u0131 s\u0131ra sekt\u00f6rel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, bir\u00e7ok emek\u00e7iyi vas\u0131fs\u0131z i\u015f\u00e7iler durumuna getirmektedir.<\/span><\/p>\n

\u0130stanbul \u00c7evre D\u00fczeni Plan\u0131’na g\u00f6re 2000 y\u0131l\u0131 itibariyle, %32’si sanayi, %60’\u0131 hizmet ve %8’i de tar\u0131m olarak g\u00f6r\u00fclen istihdam yap\u0131s\u0131n\u0131n, %70 hizmet, %25 sanayi ve %5 <\/i>tar\u0131m olarak de\u011fi\u015fmesi hedeflenmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

Tablo 2: \u0130stanbul’da 2000 Y\u0131l\u0131 Sekt\u00f6rel Da\u011f\u0131l\u0131m ve 2023 \u00d6nerisi<\/i><\/b><\/span><\/p>\n

\"od\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Kaynak: 1\/100.000 \u00d6l\u00e7ekli \u0130stanbul \u00c7evre D\u00fczeni Plan\u0131 Raporu<\/i><\/span><\/p>\n

Yap\u0131lan b\u00f6lge senaryosunda \u0130stanbul’un hizmet ve karar \u00fcreten kent olmas\u0131, Tekirda\u011f, Kocaeli, Sakarya, Bursa ve Bilecik’in sanayi, K\u0131rklareli, Edirne, Bal\u0131kesir ve \u00c7anakkale’nin tar\u0131ma dayal\u0131 sanayi kentleri olmas\u0131 hedeflenmi\u015f, n\u00fcfusun da bu sekt\u00f6rel senaryoya g\u00f6re \u015fekillenece\u011fi varsay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcreselle\u015ftirme planlar\u0131n\u0131n, \u0130stanbul’u azman sanayi kentinden k\u00fclt\u00fcr ve turizm odakl\u0131 b\u00f6lgesel bir k\u00fcresel merkeze d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek istedi\u011fi, buna uygun olarak yeni bir kullan\u0131c\u0131 profili talep etti\u011fi, bu nedenle kent i\u00e7inde \u00f6nemli yer de\u011fi\u015ftirmeler ve m\u00fclkiyet el de\u011fi\u015ftirmeleri ya\u015fanaca\u011f\u0131 \u015fimdiden g\u00f6r\u00fclebiliyor.<\/span><\/p>\n

Plan raporunda <\/b>“\u0130stanbul’un k\u00fcresel platformda rekabet \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flamas\u0131 <\/i>amac\u0131yla bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirmesi, mevcut sekt\u00f6rel yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi gerekmektedir” <\/i>(\u00c7DP Raporu, 2009: 565) denilmekte ve “Plan’in donan\u0131ml\u0131, <\/i>motive edilmi\u015f, yo\u011fun ve y\u00fcksek verimlili\u011fi olan i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn geli\u015ftirilmesi yakla\u015f\u0131m\u0131 do\u011frultusunda; \u0130stanbul’un imalat k\u00f6kenli kay\u0131tl\u0131 ve kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 istihdam yap\u0131s\u0131n\u0131n kapsaml\u0131 bir program d\u00e2hilinde ve kademeli olarak <\/i>hizmetler sekt\u00f6r\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi; bilgi temelli ekonomik yap\u0131ya ge\u00e7i\u015fi <\/i>destekleyecek teknoloji geli\u015ftirme alanlar\u0131n\u0131n ve \u00fcniversitelerin kentte yer se\u00e7mesi” <\/i>kararlar\u0131n\u0131n verildi\u011fi ifade edilmektedir (\u00c7DP Raporu, 2009: 569). Raporda yine <\/b>“\u0130stanbul i\u00e7in belirlenen vizyonla uyu\u015fmayan sanayi <\/i>sekt\u00f6rlerinin \u0130stanbul’dan desantralize edilmesi, ayn\u0131 zamanda 1 sanayi\u00a0<\/i>i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn 10 n\u00fcfus \u00e7ekti\u011fi ger\u00e7e\u011finden hareketle \u0130stanbul’un n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131 kontrol etmeye y\u00f6nelik n\u00fcfus politikalar\u0131n\u0131 da desteklemektedir.” <\/i>(\u00c7DP Raporu, 2009: 573) denilerek sanayisizle\u015fmeye dayal\u0131 bir n\u00fcfus kontrol\u00fc umudu dile getirilmektedir. N\u00fcfusun bu sekt\u00f6rel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne ili\u015fkin daha detayl\u0131 bir bilgi bulunmamakla beraber, genel beklentiyi \u0130stanbul’u yeni k\u00fcresel sakinlere sahip bir d\u00fcnya kenti olarak kuran siyasi s\u00f6ylem analizinde bulmak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/span><\/p>\n

Sosyal G\u00fcvence ve Sa\u011fl\u0131k<\/i><\/span><\/p>\n

Sosyal refah devleti uygulamalar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen temel sosyal g\u00fcvenceler T\u00fcrkiye \u00f6rne\u011finde yeterince kurumsalla\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Kapsam\u0131 dar ve yetersiz, eri\u015fimi b\u00fcrokratiktir. Geli\u015fmi\u015f demokrasilerde g\u00fcndeme gelen vatanda\u015fl\u0131k geliri gibi bir uygulama s\u00f6z konusu bile de\u011fildir. \u0130\u015fsizlik sigortas\u0131 toplumun k\u00fc\u00e7\u00fck bir kesimi i\u00e7in k\u0131smi bir destek olmaktan ileri gidememektedir. \u00d6zel ya da devlet kaynakl\u0131 sosyal g\u00fcvence hak olarak g\u00f6r\u00fclmek bir yana ciddi bir ayr\u0131cal\u0131k ve l\u00fcks olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. Bu e\u015fitsizlik bi\u00e7imi elbette toplumdaki di\u011fer e\u015fitsizlik bi\u00e7imleriyle kolayl\u0131kla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mektedir: M\u00fclteciler, etnik az\u0131nl\u0131klar, kad\u0131nlar, e\u015fcinseller gibi \u00f6tekile\u015ftirilmi\u015f gruplar sosyal g\u00fcvence \u015femsiyesinin alt\u0131na girme ihtimali en d\u00fc\u015f\u00fck kesimi olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00dcstelik bu \u015femsiyenin alt\u0131nda olanlar i\u00e7in bile ciddi bir g\u00fcvenceden s\u00f6z etmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bu nedenle ekonomik \u015fartlar\u0131n\u0131 zorlayabilenler \u00f6zel g\u00fcvence imk\u00e2nlar\u0131na y\u00f6nelmektedir. Enformelli\u011fin ba\u015fkenti olan \u0130stanbul’da sosyal g\u00fcvence konusu da Kent Hakk\u0131 i\u00e7inde \u00f6nemli bir m\u00fccadele alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Nitekim Yeni Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Yasa Tasar\u0131s\u0131 \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fma sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin ticarile\u015ftirilmemesi \u00fczerine ciddi bir m\u00fccadele olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor.<\/span><\/p>\n

Her ne kadar sosyal refah devletinin kurumsalla\u015fma sorunlar\u0131ndan bahsetsek de, T\u00fcrkiye’de sa\u011fl\u0131k konusunda niteli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fck olsa bile yayg\u0131n bir hizmet bulundu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ancak sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin \u00f6zelle\u015fmesi ba\u011flam\u0131nda yeni e\u015fitsizliklerin \u00fcretildi\u011fi ve paras\u0131 olan\u0131n nitelikli sa\u011fl\u0131k hizmetine kavu\u015ftu\u011fu, yoksullar\u0131n ise zor ve yetersiz ko\u015fullara mahk\u00fbm oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n metala\u015fmas\u0131 ve ticarile\u015fmesine ko\u015fut olarak sa\u011fl\u0131k hizmetleri \u00f6zelle\u015firken, bir\u00e7ok kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 merkezinin hizmet kalitesinin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, merkezi ve eri\u015febilir konumda olanlar\u0131n da \u00f6zelle\u015ftirildi\u011fi, b\u00f6ylelikle geni\u015f toplum kesimlerinin marjinalize edildi\u011fi, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ta\u015feronla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Sa\u011fl\u0131k bir haktan ziyade “\u00f6deyen al\u0131r” mant\u0131\u011f\u0131nda piyasaya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f bir \u00fcr\u00fcn halindedir.<\/span><\/p>\n

E\u011fitim<\/i><\/span><\/p>\n

Sa\u011fl\u0131k konusundaki e\u011filimlerin benzerleri e\u011fitim i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. T\u00fcrkiye’de e\u011fitim hakk\u0131 herkesin \u00f6zg\u00fcrce yararlanabildi\u011fi bir imk\u00e2n olmad\u0131\u011f\u0131 gibi ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 e\u011fitim olanaklar\u0131ndan faydalanmayanlar i\u00e7in i\u015f ve gelecek garantisi yok gibidir. 1980 sonras\u0131nda e\u011fitimin \u00f6zelle\u015fmesiyle bilgi ticarile\u015firken, devletin milliyet\u00e7i, muhafazak\u00e2r ve totaliter e\u011fitim anlay\u0131\u015f\u0131nda ise ciddi bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015ft\u0131r. 2012 y\u0131l\u0131nda g\u00fcndeme gelen 4+4+4 Kademeli Kesintisiz E\u011fitim modeli de din e\u011fitimi tart\u0131\u015fmalar\u0131 bir yana, ilk\u00f6\u011fretimi paral\u0131 hale getirmekte ve piyasaya ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fc yeti\u015ftirme mant\u0131\u011f\u0131na dayanmaktad\u0131r. \u0130lk\u00f6\u011fretim sonras\u0131 e\u011fitimi s\u00fcrd\u00fcrebilmek b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ekonomik imk\u00e2nlarla ili\u015fkilidir. Sa\u011fl\u0131kta oldu\u011fu gibi e\u011fitimdeki kalitede \u00f6deme g\u00fcc\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak belirlenmektedir. Yine benzer bir s\u00fcre\u00e7te kent merkezinde kalm\u0131\u015f olan arsa de\u011feri y\u00fcksek olan kamu okullar\u0131n\u0131n da h\u0131zla i\u015flev de\u011fi\u015ftirdi\u011fi ve emlak piyasas\u0131na d\u00e2hil oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir. Son d\u00f6nemde okul arsalar\u0131n\u0131n l\u00fcks konut, ofis, AVM yap\u0131lmak \u00fczere TOK\u0130’ye devredilmesi bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda TOK\u0130’nin toplu ula\u015f\u0131mla eri\u015filebilecek ad\u0131na okullar \u015fehri denilen kitlesel e\u011fitim parklar\u0131 in\u015fa etmesine dair projeler medya g\u00fcndeminde yer al\u0131yor1<\/sup>.<\/span><\/p>\n

Lise ve \u00fcniversitelerin kent d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve merkezin gen\u00e7lerden ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131, trafik sorununu da \u00e7\u00f6zece\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclerek me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmak isteniyor. Gen\u00e7 n\u00fcfusun kent hayat\u0131ndan kopar\u0131l\u0131p e\u011fitim kamplar\u0131na kapat\u0131lmas\u0131 ve merkezdeki okul alanlar\u0131n\u0131n metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 fikri tam da Kent Hakk\u0131 ihlallerinin zirvesi olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/span><\/p>\n

Kentsel Hizmetler<\/i><\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye ve \u0130stanbul’da belediyelerin kentsel hizmetlerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f ya da Belediye \u0130ktisadi Te\u015fekk\u00fclleri (B\u0130T) denilen k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 \u015firketlerce y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. \u0130BB’nin 2011 b\u00fct\u00e7esi 3 milyar Euro iken, say\u0131lar\u0131 25’i a\u015fan \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye \u0130ktisadi Te\u015fekk\u00fclleri b\u00fct\u00e7elerinin toplam\u0131 ise 2011 itibariyle Konsolide B\u00fct\u00e7e ad\u0131yla 9 milyar Euro olarak belirlenmi\u015ftir. Otopark yetersizli\u011finin doruk noktaya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul’da yol kenarlar\u0131n\u0131 otopark olarak i\u015fleten Belediye \u015eirketi \u0130SPARK’\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesinin g\u00fcndemde olmas\u0131 da kentte sat\u0131lamaz hi\u00e7bir yerin kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6rne\u011fidir. Kentliler kentsel hizmetler ba\u011flam\u0131nda da kentli ya da vatanda\u015f de\u011fil m\u00fc\u015fteri olarak g\u00f6r\u00fclmektedir ve bu hizmetin bedelini \u00f6deyemeyen kentsel yerle\u015fmelerde bu hizmetin ya verilmedi\u011fi ya da d\u00fc\u015f\u00fck nitelikli oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. S\u00f6z konusu kentsel hizmetler yerel y\u00f6netimlerce s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen temizlik, \u00e7\u00f6p, altyap\u0131, yol, otopark, k\u00fclt\u00fcr-sanat vb. bir\u00e7ok \u00f6rnekte g\u00f6zlenebilmektedir. Kentsel hizmetlerin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u00a0ve e\u015fitsizliklerin giderilmesine y\u00f6nelik s\u00fcbvansiyon uygulamalar\u0131n\u0131n ise son derece k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/span><\/p>\n

Ula\u015f\u0131m<\/i><\/span><\/p>\n

Kentsel ula\u015f\u0131m ba\u011flam\u0131ndaki e\u015fitsizlikler hem ula\u015f\u0131m yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n yerse\u00e7imi ve da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 hem de ula\u015f\u0131m modlar\u0131 \u00fczerinden izlenebilir. \u0130stanbul toplu ta\u015f\u0131ma hizmetlerinin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, kalitesi ve fiyatland\u0131rmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli e\u015fitsizlikler sergilemektedir. 3 taraf\u0131 sularla \u00e7evrili bir k\u0131y\u0131 kenti i\u00e7in deniz ula\u015f\u0131m\u0131 ve demiryolu ula\u015f\u0131m\u0131 imk\u00e2nlar\u0131 son derece k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r. Temel ula\u015f\u0131m modu \u00f6zel ara\u00e7 kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 karayolu ula\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Kentin gerek topografyas\u0131 gerekse trafik d\u00fczenlemeleri yaya ve bisiklet ula\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in uygun \u015fartlar sa\u011flamaktan uzakt\u0131r. Merkezlere toplu eri\u015fim imk\u00e2nlar\u0131 bile \u00e7o\u011fu kez k\u0131s\u0131tl\u0131 saatlerde ve seyrek, konforsuz seferlerle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sakatlar, bebek arabas\u0131 kullanan ebeveynler i\u00e7in ise \u015fehirde ula\u015f\u0131m nerdeyse imk\u00e2ns\u0131z bir u\u011fra\u015ft\u0131r. Toplu ta\u015f\u0131ma hizmetlerinin yerel y\u00f6netimce s\u00fcbvanse edildi\u011fi s\u00f6ylense de bir\u00e7ok hanenin gelirinin \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ula\u015f\u0131m masraflar\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00d6deyemedi\u011fi i\u00e7in dola\u015f\u0131m imk\u00e2nlar\u0131 k\u0131s\u0131tlanan ciddi bir n\u00fcfustan s\u00f6z edilebilir. Toplu ta\u015f\u0131man\u0131n \u00fccretsiz yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel bayram g\u00fcnlerinde yeni ve yo\u011fun bir kullan\u0131c\u0131 profili bu iddiay\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lan bir deneyimdir. \u00d6te yandan kentin 1950’den itibaren temel ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131ndan biri olan dolmu\u015flar\u0131n, hatlar\u0131n\u0131n iptal edilerek ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 yeni bir formelle\u015ftirme giri\u015fimi olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/span><\/p>\n

K\u00fclt\u00fcrel Etkinlikler, E\u011flence ve T\u00fcketim<\/i><\/span><\/p>\n

Kenti k\u0131rdan ay\u0131ran temel \u00f6zelliklerden biri de k\u00fclt\u00fcrel etkinliklerin \u00e7e\u015fitlili\u011fidir. \u015e\u00fcphesiz bu etkinliklerin eri\u015filebilir ve \u00f6denebilir nitelikte olmas\u0131 gerekmektedir. Ancak T\u00fcrkiye’deki resmi k\u00fclt\u00fcr politikas\u0131n\u0131n da etkisiyle k\u00fclt\u00fcrel t\u00fcketim bi\u00e7imleri \u00f6zellikle s\u0131n\u0131fsal ve stat\u00fcye ba\u011fl\u0131 olarak ayr\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel etkinlikler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ticarile\u015fmi\u015f ve metala\u015fm\u0131\u015f iken toplumun geni\u015f kesimleri s\u0131n\u0131f ve stat\u00fc itibariyle bu etkinliklerin m\u00fc\u015fterisi olmay\u0131 dahi kendinde hak g\u00f6rmemektedir. Tiyatro, konser, sergi hatta spor kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 gibi bo\u015f zaman etkinliklerine kat\u0131lanlar\u0131n oran\u0131 kentsel n\u00fcfus i\u00e7inde marjinaldir. Ku\u015fkusuz bunda k\u00fclt\u00fcrel tercihler kadar eri\u015fim ve \u00f6deme imk\u00e2nlar\u0131 da belirleyici olmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u00d6zellikle AKP d\u00f6neminde bir\u00e7ok semtte yeni devlet tiyatrolar\u0131 kuruldu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilir, ne yaz\u0131k ki buradaki k\u00fclt\u00fcr ve sanat anlay\u0131\u015f\u0131 da halk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015ftirilip desteklenmesinden ziyade \u00f6\u011fretici ve bi\u00e7imlendirici bir \u00fcst k\u00fclt\u00fcr anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. \u00d6te yandan k\u00fclt\u00fcr ve sanat\u0131n da ticari fonksiyonlarla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi, yeni bir t\u00fcketim alan\u0131 olarak kuruldu\u011fu bir\u00a0<\/span>d\u00f6nemdir bu: \u0130stanbul Emek Sinemas\u0131 gibi geleneksel k\u00fclt\u00fcr kurumlar\u0131 bu yeni formata uygun de\u011fildir ve daha ticari bir formata d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmek istenmektedir. 2010 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul’un Avrupa K\u00fclt\u00fcr Ba\u015fkenti olmas\u0131, merkezde yer alan, turistlere ve zenginlere y\u00f6nelik bir programd\u0131. Bir yandan proje baz\u0131nda k\u00fclt\u00fcr subvansyonlar\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131, k\u00fclt\u00fcr sekt\u00f6r\u00fcne yeni y\u00fczler kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilirse de, sanat ve sanat\u00e7\u0131lar i\u00e7in kal\u0131c\u0131 ve uzun vadeli imk\u00e2nlar olu\u015fmam\u0131\u015f, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn topluma yay\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise pek mesafe al\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

\"tumblr_nx301xrEgW1rh9ffao1_1280\"<\/a>T\u00fcrkiye \u00f6rne\u011fi sokak sanat\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir zaman \u00e7e\u015fitlilik arz eden bir yer olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak sokak g\u00f6sterilerinin de giderek denetlenebilir ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir paketler haline geldi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00dclkenin en i\u015flek ve turistik caddesi olan \u0130stiklal Caddesinde sokak m\u00fczisyenli\u011fe polis m\u00fcdahaleleri s\u0131radand\u0131r.<\/span><\/p>\n

K\u00fclt\u00fcrel etkinliklere kat\u0131l\u0131mla ilgili s\u00f6ylenilenlerin t\u00fcm\u00fc di\u011fer e\u011flence ve t\u00fcketim etkinlikleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. \u0130stanbul’un kentsel yap\u0131s\u0131 nedeniyle kimi zaman e\u011flence ve t\u00fcketim hakk\u0131 bile eri\u015filemez haldedir. \u00c7o\u011fu etkinlik kent merkezlerinde olup, merkezlere eri\u015fimin b\u00fct\u00fcn zorluklar\u0131yla donat\u0131lm\u0131\u015fken, mahalle \u00f6l\u00e7e\u011fine uzanabilen e\u011flence ve t\u00fcketim imk\u00e2nlar\u0131 da ya mahalle bask\u0131s\u0131 ya da d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re m\u00fc\u015fteri se\u00e7en \u00f6zel g\u00fcvenlik nedeniyle \u00f6deme g\u00fcc\u00fc olanlar i\u00e7in bile eri\u015filmez halde olabilmektedir. \u00d6te yandan enformel sekt\u00f6r e\u011flencenin maliyetini d\u00fc\u015f\u00fcrmek ve orta s\u0131n\u0131f, dar gelirli t\u00fcketicilere pazar yaratmak \u00fczere i\u015f ba\u015f\u0131ndad\u0131r. \u0130stanbul’daki “korsan CD” sekt\u00f6r\u00fc ulus\u00f6tesi m\u00fc\u015fteriler bulabilmektedir.<\/span><\/p>\n

Afetler, Su\u00e7 ve Risk<\/i><\/span><\/p>\n

Kentte ya\u015farken mutlu, huzurlu olmak ve kendini g\u00fcvende hissetmek \u00f6nemli bir de\u011fer olmas\u0131na ra\u011fmen bir\u00e7ok kent \u00f6l\u00e7e\u011fi b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e bu imk\u00e2n\u0131 daha az sunar. \u0130statistiksel a\u00e7\u0131dan d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fcvenli metropolleri aras\u0131nda g\u00f6sterilen \u0130stanbul, i\u015flenen su\u00e7lar \u00e7o\u011fu kez kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131ndan rakamlar\u0131n s\u00f6yledi\u011fi huzuru ya\u015fayanlar\u0131na sunmaz. Kent yanl\u0131\u015f yer se\u00e7imleri nedeniyle \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan \u00e7e\u015fitli afetlere a\u00e7\u0131k iken, bireysel ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc su\u00e7lar, \u00e7ete ve mafya etkinlikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00e7e\u015fitlilik arz eder. \u0130statistikler \u0130stanbul’u d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fcvenli yerlerinden biri gibi g\u00f6sterse de di\u011fer yandan korku sanayinin geli\u015fmekte oldu\u011fu da g\u00f6r\u00fclmektedir. Kentin tekinsiz bir yer oldu\u011fu s\u00f6ylemiyle \u00fcst ve orta s\u0131n\u0131flara kameral\u0131, \u00e7itli, \u00f6zel g\u00fcvenlikli konut, ofis ve e\u011flence-dinlence alanlar\u0131 pazarlamrken, kentin geriye kalan\u0131 su\u00e7la \u00f6zde\u015fle\u015ftirilip g\u00fcvensiz ilan edilmektedir. Bek\u00e7i, kahya, kap\u0131c\u0131, kabaday\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli mahalli g\u00fcvenlik akt\u00f6rleri ortadan kalkarken, korku sanayinin\u00a0formel akt\u00f6rlerinin devreye girdi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. 2004’ten itibaren \u00f6zel g\u00fcvenlik firmalar\u0131n\u0131n formelle\u015ftirilmesiyle, yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 \u0130stanbul’da bulunan, 150.000 \u00f6zel g\u00fcvenlik firmas\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.2<\/sup><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan \u0130stanbul kente kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7lar konusunda her ge\u00e7en g\u00fcn artan \u00f6rneklerle doludur. Kenti de\u011fi\u015fim de\u011feri olarak g\u00f6ren imarc\u0131 anlay\u0131\u015f kentteki tarihi, k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleri ya\u011fmalamak konusunda \u00e7e\u015fitli yarat\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmada uzmanla\u015fm\u0131\u015f gibidir. Nitekim 2011 Van depreminin ard\u0131ndan TOK\u0130’nin \u00fclke \u00e7ap\u0131ndaki t\u00fcm arazilere deprem gerek\u00e7esiyle el koymas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Buraya kadar s\u00f6z\u00fc edilen ba\u015fl\u0131klar\u0131n nerdeyse tamam\u0131nda enformellikten formelli\u011fe do\u011fru bir ge\u00e7i\u015f ve bu ge\u00e7i\u015fe kar\u015f\u0131 direni\u015fler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, s\u00fcre\u00e7te bir\u00e7ok melezli\u011fin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Yine de kullan\u0131m de\u011feri ile de\u011fi\u015fim de\u011feri aras\u0131ndaki bu m\u00fccadele hem kenti fiziksel olarak hem de g\u00fcndelik hayat\u0131n ritmini radikal bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirmektedir. Kent Hakk\u0131’n\u0131n total ve kolektif bir hak oldu\u011funu ak\u0131lda tutarak \u0130stanbul haritas\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc ve bu tahayy\u00fcl\u00fcn ard\u0131ndaki siyasi s\u00f6ylemi okumaya \u00e7al\u0131\u015fmakta fayda var.<\/span><\/p>\n

\"1388647626_Gorsel_Genel\"<\/a>Arazi Kullan\u0131m\u0131n De\u011fi\u015fimi: Merkez \u00c7eper \u0130li\u015fkileri, Sosyal Mek\u00e2nsal <\/b>Ayr\u0131\u015fma ve D\u0131\u015flanma<\/b><\/span><\/p>\n

Ba\u015fbakan’\u0131n “\u0130stanbul’da ya\u015faman\u0131n bir bedeli var” <\/i>s\u00f6zlerinin yan\u0131 s\u0131ra, zaman\u0131n TOK\u0130 Ba\u015fkan\u0131 (ve bug\u00fcn\u00fcn \u015eehircilik Bakan\u0131 olan) Erdo\u011fan Bayraktar’\u0131n “‘Paras\u0131, pulu olmayan \u0130stanbul’a gelmesin”3<\/sup><\/i>, “\u0130steryerli, ister <\/i>yabanc\u0131 olsun, ister putperest ister zenci olsun, fark etmez… Yeter ki paras\u0131 olsun ve i\u015f bitsin”4<\/sup>, “Esrar, eroin ve kad\u0131n ticareti yapanlar, gecekondu ve ka\u00e7ak yap\u0131la\u015fma b\u00f6lgelerinden \u00e7ok\u00e7a beslendikleri i\u00e7in bu olgunun kald\u0131r\u0131l\u0131p at\u0131lmas\u0131na engel olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor”5<\/sup> <\/i>ve “Bize dava a\u00e7anlar\u0131n derdi r\u00fc\u015fvet”6 <\/sup><\/i>s\u00f6ylemleri yerel belediyelerce de payla\u015f\u0131lan kararl\u0131 bir kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm furyas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. \u00c7DP Plan Raporunun Planlama \u0130lkeleri b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ilkelerin “insan odakl\u0131 bir planlama anlay\u0131\u015f\u0131yla” <\/i>tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylense de Kent Hakk\u0131, sosyal adalet, kamu yarar\u0131 gibi kavramlardan s\u00f6z edilmemektedir.<\/span><\/p>\n

Plan bu haliyle, mevcut e\u011filimler ve toplumsal kapasiteleri g\u00f6rmezlikten gelerek ger\u00e7ek\u00e7i olmayan ideal bir k\u00fclt\u00fcr turizm eksenli k\u00fcresel kent hedefinin say\u0131sal ve mek\u00e2nsal e\u015fiklerinin se\u00e7ilmesi, teknik olarak ise meri planlar\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmesi, TOK\u0130, K\u0130PTA\u015e, \u0130ETT ve Ula\u015f\u0131m A\u015e gibi \u00e7e\u015fitli hizmet birimlerinin projelerinin ve kamu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n eklenmesi, 3. K\u00f6pr\u00fc, t\u00fcneller\u00a0gibi tart\u0131\u015fmal\u0131 kentsel yat\u0131r\u0131mlar\u0131n gizlenmesi, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 imar haklar\u0131na \u00f6rt\u00fck destek verilmesi esasl\u0131 bir manzume niteli\u011findedir.<\/span><\/p>\n

\u0130stanbul \u00c7evre D\u00fczeni Plan\u0131, plan d\u0131\u015f\u0131 di\u011fer yat\u0131r\u0131mlar ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli projeler incelendi\u011finde bir yandan n\u00fcfus \u00e7ekici \u00f6nemli i\u015flevlerin \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, di\u011fer yandan 22-25 milyon aras\u0131 tahmin edilen projeksiyon n\u00fcfusunun 16 milyon ile s\u0131n\u0131rlan\u0131p, \u00e7e\u015fitli fonksiyonlar\u0131n desantralize edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak daha dikkat \u00e7ekici olan \u0130stanbul’un tamam\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen sekt\u00f6rel ve mek\u00e2nsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm projeleri ki bunlar ciddi kent i\u00e7i n\u00fcfus hareketlerinin ya\u015fanaca\u011f\u0131, m\u00fclkiyetin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde el de\u011fi\u015ftirece\u011fi ve kentteki farkl\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131n yeniden yer se\u00e7me s\u00fcrecine girece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/span><\/p>\n

\u00c7DP’nin genel yakla\u015f\u0131m\u0131na ve plan kararlar\u0131na bak\u0131larak \u0130stanbul’un yeni bir kullan\u0131c\u0131 i\u00e7in haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclebilir. K\u00fcresel \u0130stanbul vizyonu bu yeni kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00fcst d\u00fczey hizmetlerde \u00e7al\u0131\u015fabilecek gen\u00e7 profesyoneller olaca\u011f\u0131n\u0131, \u00f6nemli miktarda yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n da \u0130stanbul’a gelece\u011fini, bu kitleye hizmet edebilecek yeter miktardaki alt d\u00fczey hizmet i\u015f\u00e7ileri, tar\u0131m ve sanayi i\u015f\u00e7ilerinin de kentte ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 ancak bunlar\u0131n kentin g\u00f6rece d\u0131\u015f semtlerinde oturup, metrob\u00fcs, tramvay vb. kitlesel ula\u015f\u0131m sistemleriyle hareketlili\u011finin sa\u011flanaca\u011f\u0131n\u0131, \u0130stanbul’da artan konut ve ofis \u00fcretimi ve arz\u0131n\u0131n gayrimenkul fiyatlar\u0131n\u0131 ve kiralar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrebilece\u011fini, \u00f6te yandan n\u00fcfus geli\u015fiminin 16 milyonu a\u015fmamas\u0131n\u0131n imk\u00e2ns\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/span><\/p>\n

D\u00fcnya’da kent modelleri ve s\u0131n\u0131fsal yap\u0131lar\u0131 incelendi\u011finde kimi modellerde yoksullar\u0131n kent merkezini zenginlerin kent d\u0131\u015f\u0131 banliy\u00f6leri kulland\u0131\u011f\u0131, kimi modellerde merkezden d\u0131\u015fa do\u011fru zenginli\u011fin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, kimi zamanda merkezi yer se\u00e7imi kuram\u0131 mant\u0131\u011f\u0131na uygun \u015fekilde zenginlerin merkezde yer se\u00e7ti\u011fi ancak \u00e7evresinde bu zenginli\u011fe servis veren yoksul n\u00fcfusun bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kent par\u00e7alar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu daha karma modelli kentlere rastl\u0131yoruz. \u0130stanbul gibi lineer bi\u00e7imli ama makroformu s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen, \u00e7e\u015fitli ula\u015f\u0131m se\u00e7eneklerine sahip \u00e7ok merkezli bir kentte merkez ve \u00e7evrenin neresi oldu\u011fu da kolay belirlenebilir de\u011fildir. Buna ra\u011fmen \u0130stanbul’un giderek sosyal ve mek\u00e2nsal olarak ayr\u0131\u015fan, kent i\u00e7i yatay ve dikey hareketlili\u011fin a\u015f\u0131r\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir kent haline geldi\u011fi ve kentin m\u00fclkiyet el de\u011fi\u015ftirmelerine ba\u011fl\u0131 yeni bir s\u0131n\u0131fsal haritaya kavu\u015ftu\u011fu, Kent Hakk\u0131 ‘na y\u00f6nelik ihlallerin \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/span><\/p>\n

Bitirirken<\/b><\/span><\/p>\n

2000 sonras\u0131 \u0130stanbul g\u00fcndemini en \u00e7ok i\u015fgal eden konulardan biri kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm projeleridir. Bu proje alanlar\u0131n\u0131n mevcut kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n yerinden edilmesi s\u00fcre\u00e7leri, kent aktivisti gruplarca Kent Hakk\u0131 ba\u011flam\u0131nda g\u00fcndeme\u00a0ta\u015f\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Sulukule, Ayazma, Tarlaba\u015f\u0131 gibi y\u0131k\u0131m ve yerinden etme projelerinin toplumsal maliyetini \u00f6l\u00e7meye y\u00f6nelik bir kamu giri\u015fimi yok. Bu projelere kar\u015f\u0131 muhalefet de g\u00fc\u00e7l\u00fc ve yayg\u0131n say\u0131lmaz. \u00d6te yandan kentin ana merkezi olan Taksim Meydan\u0131 Projesi daha \u00e7e\u015fitli muhalif gruplar\u0131 bir araya getirmi\u015f gibi duruyor. Ancak t\u00fcm bu m\u00fccadelelerin bir Kent Hakk\u0131 in\u015fa edebilmesi i\u00e7in yeni, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl, \u00fctopist bir ufuk gerekiyor.<\/span><\/p>\n

Kapitalist kentle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerine kar\u015f\u0131 verilen t\u00fcm m\u00fccadeleleri Kent Hakk\u0131’n\u0131 tesis etmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli siperler olarak g\u00f6r\u00fcyoruz. Nitekim Kent Hakk\u0131 i\u00e7in bu siperleri ve siperlerde y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadeleleri \u00f6nemsiyoruz. Ancak daha da \u00f6nemlisi Kent Hakk\u0131’n\u0131 bu m\u00fccadelelerin b\u00fct\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6rmek, bu m\u00fccadeleleri eklemlemek ve Kent Hakk\u0131’n\u0131 \u00f6zledi\u011fimiz insani kentlerin do\u011fal temeli olarak tahayy\u00fcl etmek gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

(*) Julia Strutz,\u00a0Bel\u00e7ika Leuven \u00dcniversitesi, D\u00fcnya ve \u00c7evre Bilimleri Co\u011frafya B\u00f6l\u00fcm\u00fc Doktora<\/em><\/span><\/p>\n

\u00d6\u011frencisi<\/em><\/span><\/p>\n

Erbatur \u00c7avu\u015fo\u011flu, MSGS\u00dc \u015eehir ve B\u00f6lge Planlama B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Yrd. Do\u00e7. Dr.\u00a0<\/em><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

D\u0130PNOTLAR<\/b><\/span><\/p>\n

Okullar\u015fehird\u0131\u015f\u0131na\u00e7\u0131k\u0131yor,fark\u0131ndam\u0131s\u0131n\u0131z? P\u0131nar\u00d6\u011f\u00fcn\u00e7,Radikal Gazetesi, 06.01.2012, http:\/\/www.radikal.com.tr\/Radikal.aspx?aType=RadikalYaz <\/a>ar&ArticleID= 1074705&Yazar=PINAR-OGUNC&CategoryID=97 (son eri\u015fim: 27.03.2012)<\/span><\/p>\n

Ay\u015fe \u00d6nc\u00fc’n\u00fcn Mek\u00e2n ve K\u00fclt\u00fcr Sempozyumundaki “Tekinsiz Mek\u00e2nlar ve G\u00fcvensizlik K\u00fclt\u00fcr\u00fc” adl\u0131 s\u00f6yle\u015fisi, VI. Uluslararas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Sempozyumu, Kadir Has \u00dcniversitesi, 8-10 Eyl\u00fcl 2011.<\/span><\/p>\n

12.11.2008, Ankara Haber Ajans\u0131.<\/span><\/p>\n

24.06.2008, Milliyet Gazetesi.<\/span><\/p>\n

19.11.2007, Yeni\u015fafak Gazetesi.<\/span><\/p>\n

11.10.2009, Habert\u00fcrk Gazetesi.<\/span><\/p>\n

KAYNAK\u00c7A<\/b><\/span><\/p>\n

1\/100.000 \u00d6l\u00e7ekli \u0130stanbul \u00c7evre D\u00fczeni Plan\u0131 Raporu, (2009), \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi, \u0130mar ve \u015eehircilik Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131.<\/span><\/p>\n

Altvater, E.\/Mahnkopf, B. (2002), Globalisierung Der Unsicherheit. Arbeit im Schatten, Schmutziges Geld Und Informelle Politik. M\u00fcnster: Westfalisches Dampfboot.<\/span><\/p>\n

Julia Strutz, Erbat\u0131\u0131r \u00c7avu\u015fo\u011flu<\/i><\/span><\/p>\n

Bora, T. (1997), “T\u00fcrk Sa\u011f\u0131n\u0131n \u0130stanbul R\u00fcyalar\u0131”, Mediterraneans 10, \u0130stanbul \u00d6zel Say\u0131s\u0131, Sonbahar.<\/span><\/p>\n

Castells, M.\/Portes, A. (1989), “World Underneath: The Origins, Dynamics, and Effects of the Informal Economy.” In The Informal Economy: Studies in Advanced and Less Developed Countries, ed. Alejandro Portes, 11-37. Baltimore, MD: John Hopkins University Press.<\/span><\/p>\n

Chatterjee, P. (2004), The Politics of the Governed. Reflections on Popular Politics in Most of the World. New York: Columbia University Press.<\/span><\/p>\n

\u00c7avu\u015fo\u011flu, E. (2011), “\u0130slamc\u0131 Neo-Liberalizmde \u0130n\u015faat Feti\u015fi ve M\u00fclkiyet \u00dczerindeki Simgesel H\u00e2le”, Birikim Dergisi, say\u0131: 270, s:40-51.<\/span><\/p>\n

de Souza, M. L. (2010) “Which Rights to Which City? In Defence of Political-Strategic Clarity” Interface, Cilt 2 (1): 315 -333.<\/span><\/p>\n

G\u00fcven\u00e7, M. (1993), “Metropol De\u011fil Azman Sanayi Kenti”, \u0130stanbul Dergisi n.5, ss. 75-81.<\/span><\/p>\n

Harvey, D. (2009), “Kent Hakk\u0131”, \u00c7ev. Meri\u00e7 K\u0131rm\u0131z\u0131, Sendika.org<\/a>, http:\/\/ <\/a>www.sendika.org\/yazi.php7yazi<\/a> no=22579 (eri\u015fim: 03.04.2012).<\/span><\/p>\n

Keyder, \u00c7. (1993), Ulusal Kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0130flas\u0131, Metis Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<\/span><\/p>\n

Odman, E. A. (2000), “Informalisierung Und Staat: Die T\u00fcrkei Seit Der Neoliberalen Wende 1980.” Prokla 30 (3): 449^168.<\/span><\/p>\n

Ritzer, G. (1998), Toplumun McDonaldla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Enformelli\u011fin S\u0131n\u0131rlar\u0131 De\u011fi\u015firken Kent Hakk\u0131 Julia Strutz – Erbatur \u00c7avu\u015fo\u011flu *   Giri\u015f \u0130stanbul’un son altm\u0131\u015f senelik tarihi bir anlamda devletin enformellikle m\u00fccadelesinin \u00e7eli\u015fkili hik\u00e2yesidir. Bir yandan b\u00fcy\u00fcme, kalk\u0131nma, modernle\u015fme tahayy\u00fclleri di\u011fer yandan bu s\u00fcreci olabildi\u011fince d\u00fc\u015f\u00fck maliyetlerle ba\u015farma zorunlulu\u011fu formel ile enformel aras\u0131ndaki belirsiz \u00e7izgiyi daha da mu\u011flakla\u015ft\u0131r\u0131r. Bir yandan ulusal kalk\u0131nman\u0131n motoru olarak …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3445,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[102,46,49,14],"tags":[66,65],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/305"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=305"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/305\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3447,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/305\/revisions\/3447"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3445"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dokuzadabirdeniz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}